महिन्याच्या सुरुवातीला पगार खात्यात जमा झाला की, घराचे भाडे, किराणा आणि इतर बिलं भरण्याची लगबग सुरू होते. अशातच जेव्हा क्रेडिट कार्डचे स्टेटमेंट येते, तेव्हा त्यात 'मिनिमम अमाऊंट ड्यू' (Minimum Amount Due) नावाचा एक छोटासा आकडा धडकी भरवत असतो. एकूण बिलाच्या तुलनेत ही रक्कम इतकी कमी असते की, ती भरणे आपल्याला खूप सोपे वाटते. सामान्य माणूस ही रक्कम भरून सुटकेचा निश्वास सोडतो आणि त्याला वाटते की या महिन्याची जबाबदारी संपली. परंतु, ही तात्पुरती सवलत प्रत्यक्षात एका मोठ्या आर्थिक संकटाची पहिली पायरी आहे.
काय आहे हा 'मिनिमम ड्यू'चा सापळा?
तुमच्या क्रेडिट कार्ड स्टेटमेंटमध्ये प्रामुख्याने दोन आकडे असतात. पहिला म्हणजे 'टोटल ड्यू' (Total Due) म्हणजेच तुम्ही खर्च केलेली एकूण रक्कम. जर तुम्ही ही पूर्ण रक्कम वेळेत भरली, तर बँक तुमच्याकडून एकही रुपया व्याज घेत नाही. दुसरा आकडा असतो 'मिनिमम ड्यू'. ही रक्कम साधारणपणे तुमच्या एकूण बिलाच्या केवळ पाच टक्के असते. ही रक्कम भरल्याचा एकमेव फायदा म्हणजे तुमचे कार्ड चालू राहते आणि तुम्हाला 'लेट पेमेंट पेनल्टी' (विलंब शुल्क) लागत नाही. मात्र, उरलेली 95 टक्के रक्कम तशीच राहते आणि त्यावर व्याजाचा खेळ सुरू होतो.
हेही वाचा: PM Matsya Sampada Yojana: मत्स्यपालनातून व्हा लक्षाधीश! सरकार देत आहे मोफत प्रशिक्षण आणि टूलकिट; असा घ्या 'पीएम मत्स्य संपदा' योजनेचा लाभ
चक्रवाढ व्याजाचा असा बसतो फटका
खरी अडचण तेव्हा सुरू होते जेव्हा तुम्ही केवळ किमान रक्कम भरता. बँक उरलेल्या मुद्दलावर त्वरित भरमसाठ व्याज आकारण्यास सुरुवात करते. क्रेडिट कार्डवरील व्याजाचे दर वर्षाला 30 टक्क्यांपासून ते 45 टक्यांपर्यंत असू शकतात. समजा तुमचे बिल 10000 रुपये आहे आणि तुम्ही फक्त 500 रुपये भरले, तर उरलेल्या 9500 रुपयांवर बँक दररोजच्या हिशोबात व्याज लावते. पुढच्या महिन्याच्या बिलात ही व्याजाची रक्कम इतकी वाढलेली असते की, तुमचे कर्ज कमी होण्याऐवजी वेगाने वाढू लागते.
आर्थिक आपत्कालीन स्थिती आणि सोय
आर्थिक दृष्टिकोनातून पाहिले तर 'मिनिमम ड्यू'चा पर्याय पूर्णपणे वाईट नाही, पण त्याचा वापर कधी करावा याचे भान असणे गरजेचे आहे. जर एखाद्या महिन्यात तुमच्यासमोर गंभीर आर्थिक टंचाई किंवा वैद्यकीय आणीबाणी आली असेल, तर हा पर्याय फायद्याचा ठरू शकतो. यामुळे तुम्ही बँकांच्या दंडातून वाचता आणि तुमचा 'क्रेडिट स्कोर' (Credit Score) खराब होण्यापासून वाचतो. मात्र, दर महिन्याला केवळ किमान रक्कम भरण्याची सवय लावून घेणे म्हणजे स्वतःच्या पायावर कुऱ्हाड मारून घेण्यासारखे आहे.
कर्जाच्या चक्रातून बाहेर पडण्याचे सूत्र
आर्थिकदृष्ट्या सुरक्षित राहण्याचा सर्वात सोपा नियम म्हणजे नेहमी 'टोटल ड्यू' किंवा पूर्ण बिलाचा भरणा करणे. जर काही कारणास्तव पूर्ण रक्कम भरणे शक्य नसेल, तर किमान रकमेवर थांबू नका. तुमच्याकडे जेवढी जास्तीची रक्कम असेल, तेवढा मोठा भरणा करा. असे केल्याने उरलेल्या मुद्दलावर कमी व्याज लागेल आणि तुम्ही लवकरच कर्जाच्या ओझ्यातून मुक्त व्हाल. थोडीशी आर्थिक साक्षरता आणि शिस्त तुम्हाला भविष्यातील मोठ्या आर्थिक नुकसानीपासून वाचवू शकते. तुमची एक छोटीशी सावधगिरी तुमच्या कष्टाचा पैसा सुरक्षित ठेवेल.
हेही वाचा: 8th Pay Commission: सरकारी कर्मचाऱ्यांनो आणि पेन्शनधारकांनो, डायरी काढा; मे-जूनमधील 'या' 9 तारखा ठरवणार कर्मचाऱ्यांचे भविष्य; वेतनात होणार मोठी वाढ?