India Spy Satellites : ऑपरेशन सिंदूर'मध्ये पाकिस्तानला धूळ चारल्यानंतर भारताने आता अंतराळात आपली ताकद वाढवण्याचा मोठा निर्णय घेतला आहे. शत्रूच्या प्रत्येक हालचालीवर चोवीस तास बारीक लक्ष ठेवण्यासाठी भारत 2029 पर्यंत 52 प्रगत पाळत ठेवणारे (Surveillance) उपग्रह प्रक्षेपित करणार आहे. या प्रकल्पामुळे भारताच्या संरक्षण व्यवस्थेला एक अभेद्य कवच प्राप्त होणार आहे.
देशातील सर्वात मोठा लष्करी अवकाश प्रकल्प
अंदाजे 26,000 कोटी रुपये किमतीचा हा प्रकल्प भारताचा आतापर्यंतचा सर्वात मोठा लष्करी अवकाश प्रकल्प मानला जात आहे. हा प्रकल्प "अवकाश-आधारित पाळत ठेवणे FE-III" कार्यक्रमाचा एक भाग आहे. या मालिकेतील पहिला उपग्रह एप्रिल 2026 पर्यंत प्रक्षेपित होण्याची शक्यता आहे. हे उपग्रह लो-अर्थ (LEO) ते भूस्थिर (GEO) अशा विविध कक्षांमध्ये तैनात केले जातील.
इन्फ्रारेड सेन्सर्स आणि एआय (AI) चा वापर
या उपग्रहांचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यातील आधुनिक तंत्रज्ञान. हे उपग्रह विशेष इन्फ्रारेड सेन्सर्सने सुसज्ज असतील, ज्यामुळे रात्रीच्या वेळी, दाट ढगांमधून आणि खराब हवामानातही शत्रूच्या स्पष्ट प्रतिमा मिळतील. या उपग्रहांमध्ये एआयचा वापर केला जाईल, जो आपोआप धोके ओळखून महत्त्वाच्या प्रतिमांना प्राधान्य देईल. यामुळे रिअल-टाइममध्ये धोक्याची सूचना मिळणे सोपे होईल.
इस्रो आणि खासगी क्षेत्राची भागीदारी
भारतीय लष्करी अंतराळ कार्यक्रमात पहिल्यांदाच खासगी क्षेत्राला इतके मोठे महत्त्व देण्यात आले आहे. सुरुवातीचे 21 उपग्रह इस्रोद्वारे तयार केले जातील. उर्वरित 31 उपग्रहांची निर्मिती खासगी क्षेत्रातील कंपन्या करणार आहेत. एकदा हे उपग्रह कार्यान्वित झाले की, त्यांची सर्व कमांड 'संरक्षण अंतराळ संस्था' (Defense Space Agency) कडे सोपवली जाईल.
हेही वाचा - Thorium Power Plant : महाराष्ट्रात देशातील पहिला 'थोरियम' वीज प्रकल्प! आता फक्त 'इतक्या' प्रति युनिटने मिळणार स्वस्त अन् सुरक्षित वीज
'ऑपरेशन सिंदूर'नंतर यंत्रणा सतर्क
दरम्यान, अलीकडेच पार पडलेल्या 'ऑपरेशन सिंदूर'मध्ये भारतीय सैन्याने पाकिस्तान, चीन आणि तुर्कीच्या शस्त्रास्त्रांचा मुकाबला करत विजय मिळवला होता. या कारवाईनंतर लष्करी हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी सॅटेलाईट इंटेलिजन्सचे महत्त्व अधोरेखित झाले. नवीन उपग्रहांमुळे कोणत्याही संशयास्पद हालचालीची माहिती मिळवण्यासाठी लागणारा वेळ कमी होईल आणि सीमा सुरक्षा अधिक भक्कम होईल. हे 52 उपग्रह भारताच्या विशाल भू-सीमा आणि विस्तीर्ण किनारपट्टीवर चोवीस तास पहारा देतील. यामुळे नौदल क्रियाकलाप, सीमावर्ती भागातील पायाभूत सुविधांचा विकास आणि शत्रू देशांच्या लष्करी तुकड्यांच्या हालचालींवर रिअल-टाइम लक्ष ठेवणे शक्य होईल.