मुंबई: मोबाईल वाजला की आधी आनंद आणि मग शंका अशी अवस्था अनेकांची झाली आहे. सतत येणारे स्पॅम कॉल्स आणि फसवणूक संदेशांमुळे त्रस्त झालेल्या ग्राहकांना दिलासा देण्यासाठी भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरणाने (Telecom Regulatory Authority of India, TRAI) कठोर भूमिका घेतली आहे. टेलिकॉम कंपन्यांना कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence, AI) आधारित अँटी-स्पॅम यंत्रणेतून ओळखलेल्या संशयास्पद डेटाची माहिती अवघ्या दोन तासांत सामायिक करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. 27 फेब्रुवारी रोजी जारी करण्यात आलेल्या या निर्देशांमुळे फसव्या कॉल्सविरोधातील कारवाई अधिक वेगवान होणार आहे.
TRAI च्या आदेशानुसार, सर्व टेलिकॉम ऑपरेटर्सनी आपल्या AI आधारित अँटी-स्पॅम सोल्यूशनमधून मिळालेला डेटा कॉमन ब्लॉकचेन प्लॅटफॉर्मवर दोन तासांच्या आत अपलोड करणे बंधनकारक असेल, ग्राहकाची तक्रार असो वा नसो. यासाठी डिस्ट्रिब्यूटेड लेजर टेक्नॉलॉजी (Distributed Ledger Technology, DLT) चा वापर करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. तसेच, नोंदवलेल्या स्कॅम प्रकरणांवर 30 दिवसांच्या आत आवश्यक अनुपालन (Compliance) पूर्ण करणेही कंपन्यांसाठी अनिवार्य करण्यात आले आहे.
नियामकाने स्पष्ट केले आहे की, फसव्या कॉल्सच्या बाबतीत कॉल सुरू करणारा ऑपरेटर आणि कॉल स्वीकारणारा ऑपरेटर दोघांचीही जबाबदारी निश्चित केली जाईल. म्हणजेच, ज्या नेटवर्कवरून फसवा कॉल केला जातो आणि ज्या नेटवर्कवर तो पोहोचतो, त्या दोन्ही कंपन्यांना उत्तरदायी धरले जाईल. या संयुक्त जबाबदारीमुळे स्पॅम साखळी दोन्ही टोकांवरून तोडण्यास मदत होईल.
हेही वाचा: Holi Color Stains: होळीच्या रंगांनी कपडे झाले खराब? 5 मिनिटांत डाग गायब करणारी भन्नाट ट्रिक जाणून घ्या
TRAI ने AI आणि मशीन लर्निंग (Artificial Intelligence/Machine Learning, AI/ML) आधारित स्कॅम डिटेक्शन प्रणाली अधिक प्रभावी करण्यावर भर दिला आहे. कॉलिंग लाईन आयडेंटिफिकेशन (Caller Line Identification, CLI) द्वारे संशयास्पद क्रमांक फ्लॅग करण्यात येतील आणि असे क्रमांक दोन तासांच्या आत संबंधित ऑपरेटरला कळवणे आवश्यक असेल. या तातडीच्या माहितीवहनामुळे फसव्या क्रमांकांवर जलद कारवाई करणे शक्य होईल.
याशिवाय, एखाद्या मोबाईल क्रमांकावर 10 दिवसांत पाच किंवा अधिक स्पॅम तक्रारी नोंद झाल्यास त्या क्रमांकावर कठोर कारवाई केली जाईल. आवश्यक असल्यास तो क्रमांक ब्लॉक करण्याचाही अधिकार ऑपरेटरकडे असेल. या उपाययोजनांमुळे बनावट कॉल्स आणि मेसेजेसमध्ये लक्षणीय घट होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
डिजिटल व्यवहारांच्या वाढत्या युगात सायबर फसवणुकीचा धोका देखील वाढत आहे. अशा वेळी TRAI चा हा निर्णय ग्राहक संरक्षणाच्या दिशेने एक निर्णायक पाऊल मानला जात आहे. सुरक्षित आणि विश्वासार्ह मोबाईल सेवा उपलब्ध करून देण्यासाठी आता टेलिकॉम कंपन्यांना अधिक जबाबदारीने काम करावे लागणार आहे. येत्या काळात या आदेशाचा प्रत्यक्ष परिणाम किती प्रभावी ठरतो, याकडे देशातील कोट्यवधी मोबाईल वापरकर्त्यांचे लक्ष लागले आहे.
हेही वाचा: India On War Alert: पश्चिम आशिया धगधगत असतानाच भारताचा सीमेवर मोठा लष्करी संदेश; पाच मार्चपासून महासराव, 'नोटाम' जारी झाल्याने खळबळ