Pradhan Mantri Matru Vandana Yojana : केंद्र सरकारने देशातील गर्भवती महिला आणि स्तनपान करणाऱ्या मातांच्या कल्याणासाठी 'प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना' (PMMVY) राबवली आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश मातांना पौष्टिक आहार मिळवून देणे, आरोग्याबाबत जागरूकता निर्माण करणे आणि मुलींच्या जन्माबाबत समाजात सकारात्मक दृष्टिकोन रुजवणे हा आहे. या योजनेच्या माध्यमातून महिलांना थेट आर्थिक मदत पुरवली जाते.
योजनेचे स्वरूप आणि मिळणारे आर्थिक लाभ
प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेतंर्गत पहिल्यांदा आई होणाऱ्या महिलेला एकूण 5000 रुपयांची मदत दिली जाते. ही रक्कम दोन टप्प्यांत मिळते: प्रेगन्सी नोंदणीच्या वेळी 3000 रुपये आणि बाळाच्या जन्माची नोंदणी झाल्यानंतर 2000 रुपये दिले जातात. विशेष म्हणजे, जर दुसऱ्या बाळंतपणात महिलेने मुलीला जन्म दिला, तर सरकारकडून एकरकमी 6000 रुपयांची मदत दिली जाते. ही सर्व रक्कम 'Direct Benefit Transfer' (DBT) द्वारे लाभार्थ्यांच्या आधारशी जोडलेल्या बँक किंवा पोस्ट ऑफिस खात्यात जमा केली जाते. बाळाचा जन्म झाल्यापासून 270 दिवसांच्या आत दुसऱ्या हप्त्यासाठी नोंदणी करावी लागते.
9 वर्षांचा यशस्वी प्रवास आणि 4 कोटींहून अधिक लाभार्थी
या योजनेला 1 जानेवारी 2026 रोजी यशस्वीरीत्या 9 वर्षे पूर्ण झाली आहेत. सरकारी आकडेवारीनुसार, आतापर्यंत देशभरातील 4 कोटींहून अधिक महिलांना या योजनेचा किमान एका हप्त्याचा लाभ मिळाला आहे. सरकारने आतापर्यंत या योजनेद्वारे 19,028 कोटी रुपयांहून अधिक निधीचे वाटप केले आहे. 'मिशन शक्ती'च्या 'सामर्थ्य' उप-योजनेअंतर्गत ही योजना राबवली जात असून, आतापर्यंत 1.08 कोटी महिलांना थेट लाभ मिळाला असून त्यांना 4339 कोटी रुपयांचे वितरण झाले आहे.
हेही वाचा - ITR Refund Scam: तुमचा आयटीआर रिफंड रखडलाय? मग चुकूनही 'या' मेसेजला उत्तर देऊ नका, अन्यथा बसेल मोठा फटका
अर्ज कसा करावा? (ऑनलाईन आणि ऑफलाईन प्रक्रिया)
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी महिला ऑनलाईन आणि ऑफलाईन अशा दोन्ही पद्धतीने अर्ज करू शकतात. ऑनलाईन अर्जासाठी अधिकृत वेबसाइट pmmvy.wcd.gov.in वर भेट देऊन आधार कार्ड, बँक पासबुक आणि MCP कार्ड यांसारखी कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात. ऑफलाईन प्रक्रियेसाठी महिला आपल्या जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात किंवा आरोग्य केंद्रात जाऊन फॉर्म 1A, 1B आणि 1C भरून जमा करू शकतात. सरकारने ही प्रक्रिया आता अधिक सोपी केली आहे जेणेकरून जास्तीत जास्त महिलांना याचा लाभ घेता येईल.
योजनेचे महत्त्व आणि समाजावर होणारा परिणाम
ही योजना केवळ आर्थिक मदत देत नाही, तर मातृ आणि शिशु मृत्यूदर कमी करण्यासाठी मोलाची भूमिका बजावते. आर्थिक मदतीमुळे गरीब कुटुंबातील महिलांना गरोदरपणात कामावरून सुटी घेऊन विश्रांती घेता येते आणि पौष्टिक आहार मिळवता येतो. तसेच, दुसऱ्या मुलीच्या जन्मानंतर मिळणाऱ्या 6000 रुपयांमुळे समाजात मुलींच्या जन्माचे स्वागत करण्याची प्रवृत्ती वाढत आहे. निरोगी मातृत्व आणि सुदृढ बालकांसाठी केंद्र सरकारचे हे एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
हेही वाचा - PM Vishwakarma Yojana: कारागीरांना मिळणार मोठं पाठबळ; पंतप्रधान विश्वकर्मा योजनेबाबत नवीन अपडेट समोर, कोणाला मिळणार लाभ?