Som Pradosh Vrat : सोम प्रदोष व्रत अत्यंत पवित्र आणि शुभ मानले जाते, कारण हे व्रत प्रदोष तिथी आणि सोमवार या दोन्ही भगवान शिवाला समर्पित दिवसांच्या संयोगात येते. शिव पुराणात प्रदोष व्रताचे अद्भुत महत्त्व सांगितले आहे, कारण प्रदोष तिथी ही स्वतः भगवान महादेवाची आवडती तिथी मानली गेली आहे. या दिवशी आस्था, भक्ती आणि पवित्र मनाने व्रत ठेवून जी व्यक्ती भगवान शिवाची आराधना करते, तिच्या सर्व मनोकामना पूर्ण होतात, असा विश्वास आहे.
कार्तिक महिन्यातील दुसरे सोम प्रदोष व्रत
यावर्षी कार्तिक महिन्यातील दुसरे प्रदोष व्रत सोमवारी येत आहे, ज्यामुळे त्याचे महत्त्व अनेक पटीने वाढले आहे. सोमवार हा दिवस स्वतः शिवाचा पवित्र दिवस असल्याने, जेव्हा प्रदोष तिथी सोमवारी येते, तेव्हा तो योग अत्यंत शुभ, दुर्मीळ आणि फलदायी मानला जातो, म्हणूनच याला सोम प्रदोष व्रत म्हणतात. या दिवशी केलेली शिव उपासना, रुद्राभिषेक, मंत्र जप आणि प्रदोष स्तोत्राचे पठण विशेष पुण्य आणि कृपा देणारे मानले जाते.
शुभ तिथी आणि अभिजीत मुहूर्ताचा संयोग
वैदिक पंचांगानुसार, मार्गशीर्ष मासातील कृष्ण पक्षाची त्रयोदशी तिथी 14 नोव्हेंबर रोजी पहाटे 4:46 वाजता सुरू होईल आणि 18 नोव्हेंबर रोजी सकाळी 7:11 वाजेपर्यंत राहील. उदय तिथीचे महत्त्व लक्षात घेऊन, सोम प्रदोष व्रत 17 नोव्हेंबर रोजी पाळला जाईल.
शुभ मुहूर्त: शास्त्रांमध्ये प्रदोष व्रताची पूजा प्रदोष काळात करणे सर्वात श्रेष्ठ मानले जाते. प्रदोष काळ म्हणजे सूर्यास्तानंतरचा सुमारे दीड तासाचा पवित्र अवधी. याच पवित्र वेळेत भगवान शिवाचा जलाभिषेक, पूजन, दीपाराधना आणि प्रदोष स्तोत्राचे पठण करणे अत्यंत पुण्यदायी मानले जाते.
अभिजीत मुहूर्त: या सोम प्रदोष व्रताच्या दिवशी अभिजीत मुहूर्ताचा शुभ संयोगही बनत आहे, जो अत्यंत शक्तिशाली आणि कार्यसिद्धी देणारा मानला जातो. अभिजीत मुहूर्त सकाळी 11:45 मिनिटांपासून ते 12:27 मिनिटांपर्यंत राहील. या मुहूर्तात केलेले पूजा-पाठ, जप आणि संकल्प त्वरित फलदायी मानले जातात, ज्यामुळे या दिवसाचे महत्त्व अधिक वाढते.
हेही वाचा - Margashirsha Month 2025 : मार्गशीर्ष महिना कधी सुरू होणार? जाणून घेऊ, श्रीकृष्णाची भक्ती, महालक्ष्मी व्रत आणि दानाचे महत्त्व
व्रताची तयारी आणि प्रारंभ
प्रदोष व्रताच्या दिवशी भक्तांनी पहाटे लवकर उठावे आणि स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत. शक्य असल्यास पांढरे किंवा हलक्या रंगाचे वस्त्र परिधान करणे शुभ मानले जाते. त्यानंतर, उपासकांनी दिवसभर उपवास (व्रत) करण्याचा संकल्प करावा. दिवसभर फलाहार किंवा केवळ पाणी पिऊन उपवास करता येतो. व्रताच्या मुख्य पूजेची तयारी संध्याकाळी प्रदोष काळात (सूर्यास्तानंतर सुमारे दीड तास) सुरू करावी. प्रथम घराची आणि पूजा स्थानाची स्वच्छता करावी. ईशान्य दिशेला (उत्तर-पूर्व) चौरंग किंवा पाटावर भगवान शिव आणि माता पार्वतीची मूर्ती किंवा प्रतिमा स्थापित करावी. महादेवाला प्रिय असणारे बेलपत्र, पांढरी फुले, चंदन, अक्षता, धूप आणि दीप पूजेसाठी तयार ठेवावेत. पूजेला सुरुवात करण्यापूर्वी महादेवाला जल अर्पण करावे.
प्रदोष काळातील मुख्य पूजा आणि समाप्ती
प्रदोष काळात विधिवत पूजा सुरू करावी. सर्वात आधी भगवान शिव आणि देवी पार्वतीला पंचामृताने (दूध, दही, तूप, मध, साखर) आणि नंतर शुद्ध पाण्याने स्नान (अभिषेक) घालावे. त्यानंतर त्यांना चंदन आणि भस्म लावावे. वस्त्र, फुले, बेलपत्र (तीन पानांचे), पांढरी फुले आणि नैवेद्य (खीर किंवा गोड पदार्थ) अर्पण करावे. पूजेदरम्यान 'ॐ नमः शिवाय' या मंत्राचा जप करावा. अनेक भक्त या काळात प्रदोष स्तोत्राचे किंवा शिव चालिसाचे पठण करतात. पूजेच्या शेवटी आरती करून सर्वांना प्रसाद वाटावा. आरतीनंतर उपवास सोडला जातो. दुसऱ्या दिवशी सकाळी स्नान करून आणि दानधर्म करून व्रताची समाप्ती करावी.
हेही वाचा - Shani Margi 2025: 138 दिवसांची परीक्षा संपली! शनि देव लवकरच देणार मेहनतीचं योग्य फळ, 'या' राशींवर राहणार विशेष कृपा
सोम प्रदोष व्रताचे लाभ
- सोम प्रदोष व्रत केल्याने अनेक लाभ प्राप्त होतात, असे मानले जाते:
- संतान सुख: शिव-पार्वतीची पूजा केल्याने संतान सुखाची प्राप्ती होते.
- वैवाहिक जीवन: विवाहित आणि अविवाहित दोघांसाठीही हे व्रत शुभ मानले जाते. उत्तम जीवनसाथी आणि वैवाहिक सुखासाठीही हे व्रत केले जाते.
- दोषमुक्ती: हे व्रत ठेवल्याने चंद्र दोषातून मुक्ती मिळते.
- आशीर्वाद: या व्रतामुळे अष्ट सिद्धी आणि नव निधींचा आशीर्वाद प्राप्त होतो.
(Disclaimer : येथे दिलेली माहिती धार्मिक श्रद्धेवर आणि ज्योतिषीय ज्ञानावर आधारित आहे. जय महाराष्ट्र त्याचा दावा करत नाही किंवा हमी देत नाही.)