"आजच्या आधुनिक युगात एअरपोर्ट, कॅफे, मॉल किंवा रेल्वे स्टेशन, अशा प्रत्येक सार्वजनिक ठिकाणी मोफत वाय-फाय (Free Wi-Fi) मिळणे अत्यंत सहज झाले आहे." भारतात दररोज लाखो नागरिक या सुविधेचा लाभ घेतात. दिसायला ही सुविधा जरी अत्यंत सोयीस्कर वाटत असली, तरी त्यामागे सायबर गुन्हेगारीचे मोठे सावट दडलेले आहे. सायबर तज्ज्ञांच्या मते, असुरक्षित सार्वजनिक वाय-फाय नेटवर्क तुमच्या खाजगी माहितीसाठी आणि कष्टाच्या पैशांसाठी अत्यंत धोकादायक ठरू शकते. विशेषतः जेव्हा डिजिटल पेमेंट आणि मोबाईल बँकिंगचा वापर वेगाने वाढत आहे, तेव्हा या धोक्याची तीव्रता अधिकच वाढली आहे.
सार्वजनिक वाय-फायशी कनेक्ट होताच नेमकं काय होतं?
जेव्हा तुम्ही कोणत्याही फ्री वाय-फायशी जोडले जाता, तेव्हा तुमचे डिव्हाइस अशा नेटवर्कवर काम करते जे बहुधा 'एनक्रिप्टेड' किंवा सुरक्षित नसते. याचा अर्थ असा की, त्याच नेटवर्कवर असलेला कोणताही हॅकर तुमच्या ऑनलाइन हालचालींवर सहज लक्ष ठेवू शकतो. अनेकदा सायबर गुन्हेगार 'मॅन-इन-द-मिडल' (Man-in-the-Middle) या तंत्राचा वापर करतात. यामध्ये ते तुमच्या आणि वेबसाइटच्या मध्ये येऊन गुपचूप तुमचा डेटा चोरतात. साध्या भाषेत सांगायचे तर, तुम्ही टाइप केलेला पासवर्ड, ओटीपी (OTP) किंवा ईमेल, हे सर्व काही त्यांच्या हाती लागू शकते. अनेकदा तर हुबेहूब दिसणारी बनावट वाय-फाय नेटवर्कही हॅकर्सकडून तयार केली जातात.
ओळख चोरी आणि बँकिंग फ्रॉडचा मोठा धोका
सार्वजनिक वाय-फाय वापरण्याचा सर्वात मोठा धोका म्हणजे तुमची ओळख चोरीला जाणे (Identity Theft) आणि बँकिंग फसवणूक होय. सायबर गुन्हेगार तुमचे बँकिंग ॲप्स, सोशल मीडिया किंवा ऑफिस अकाऊंटचे लॉगिन डिटेल्स चोरू शकतात. 'सेशन हायजॅकिंग' या प्रकारात तर हॅकर तुमचा पासवर्ड न टाकताच थेट तुमच्या अकाऊंटचा ताबा मिळवू शकतात. काही प्रकरणांमध्ये या नेटवर्कच्या माध्यमातून तुमच्या फोनमध्ये 'मालवेअर' (Malware) देखील टाकला जातो, जो नंतरही तुमच्या खाजगी फोटोंवर आणि मेसेजवर नजर ठेवण्याचे काम करतो.
हेही वाचा: Shwetank Tambe Death : ठाकरेंच्या युवासेनेचं तडफदार नेतृत्व हरपलं! 30 व्या वाढदिवसानंतर आठवड्यातच श्वेतांक तांबेचा अपघाती अंत
स्वत:ला सुरक्षित कसे ठेवावे?
सार्वजनिक वाय-फायचा वापर पूर्णपणे बंद करणे शक्य नसले, तरी खबरदारी घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. उघड्या किंवा सार्वजनिक नेटवर्कवर कधीही बँकिंग ॲप लॉगिन करू नका आणि कोणतेही ऑनलाइन पेमेंट करणे टाळा. कोणतीही वेबसाइट उघडताना तिच्या 'URL' मध्ये 'HTTPS' आहे की नाही, याची खात्री करा; कारण यामुळे तुमचे कनेक्शन सुरक्षित राहते. आपल्या फोनमधील 'ऑटो-कनेक्ट' फिचर नेहमी बंद ठेवा, जेणेकरून तुमचा फोन आपोआप कोणत्याही अनोळखी नेटवर्कशी जोडला जाणार नाही.
डिजिटल जगात दक्ष राहणे हीच काळाची गरज
आजच्या काळात जेव्हा प्रत्येक लहान-मोठे पेमेंट डिजिटल झाले आहे, तेव्हा एक छोटीशी चूक देखील मोठे नुकसान करू शकते. सार्वजनिक वाय-फाय सुविधा जरी प्रत्येक ठिकाणी उपलब्ध असली, तरी त्यासोबत येणारे सायबर धोके तितक्याच वेगाने वाढत आहेत. जर तुम्ही थोडी काळजी घेतली, तर तुमचे पैसे, खाजगी माहिती आणि ऑनलाइन ओळख सुरक्षित ठेवू शकता. विश्वासार्ह 'VPN' चा वापर करणे आणि महत्त्वाच्या ॲप्समध्ये 'टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन' सुरू ठेवणे, हे सुरक्षेचे प्रभावी मार्ग ठरू शकतात. तुमची थोडीशी सतर्कताच तुम्हाला सायबर जाळ्यात अडकण्यापासून वाचवू शकते.
हेही वाचा: Lemon Water Benefits: शरीर ताजेतवाने ठेवण्यासाठी लिंबू पाणी आहे सर्वोत्तम पर्याय; जाणून घ्या दिवसातील कोणत्या वेळी सेवन केल्यास मिळतो दुप्पट फायदा