Printer or Xerox Machine : आपल्या खिशात असलेल्या 100, 200 किंवा 500 रुपयांच्या नोटांवर अशी अनेक गुपिते दडलेली असतात, ज्यांची आपल्याला साधी कल्पनाही नसते. अनेकदा गंमत म्हणून किंवा काही कारणासाठी कोणी नोटेची झेरॉक्स काढण्याचा प्रयत्न केला, तर फोटोकॉपी मशीन किंवा प्रिंटर ती नोट छापण्यास स्पष्ट नकार देतो. यामागे कोणतेही तांत्रिक बिघाड नसून नोटेवरच असलेले एक मोठे रहस्य कारणीभूत आहे, ज्याकडे अनेकदा लोक दुर्लक्ष करतात.
काय आहे 'युरियन पॅटर्न'चे रहस्य?
भारतीय चलनी नोटांवर पिवळ्या, हिरव्या आणि नारंगी रंगाचे छोटे छोटे गोल ठिपके विखुरलेले असतात. अनेकांना वाटते की हे केवळ नोटेच्या डिझाइनचा एक भाग आहेत, मात्र तांत्रिक भाषेत याला EURion Constellation किंवा 'युरियन पॅटर्न' असे म्हणतात. हे एक प्रकारचे जागतिक सुरक्षा वैशिष्ट्य आहे. आधुनिक प्रिंटर आणि स्कॅनर्समध्ये अशा सॉफ्टवेअर प्रणाली बसवलेल्या असतात, ज्या हा विशिष्ट पॅटर्न सेकंदात ओळखतात. जसा हा कोड मशीनच्या लक्षात येतो, तशी ती मशीन प्रिंटिंगची प्रक्रिया थांबवते.
नोट प्रिंट करण्याचा प्रयत्न केला तर काय होते?
जेव्हा तुम्ही 100, 200 किंवा 500 रुपयांची नोट फोटोकॉपी मशीनमध्ये ठेवता, तेव्हा खालील गोष्टी घडू शकतात:
- थेट नकार (Error): मशीन नोटेवरील युरियन पॅटर्न ओळखते आणि तात्काळ 'एरर मेसेज' दाखवून प्रिंट देण्यास नकार देते.
- अर्धवट छपाई: काही मशीन्स प्रिंट काढतात खरी, पण त्यावर नोटेचे चित्र पूर्ण उमटत नाही किंवा नोटांचा भाग काळा पडतो.
- नकली चलनावर नियंत्रण: या तंत्रज्ञानाचा मुख्य उद्देशच हा आहे की, सामान्य प्रिंटर किंवा झेरॉक्स मशीनचा वापर करून कोणीही नकली नोटांची छपाई करू शकणार नाही.
हेही वाचा - New Android Phone: दोन दिवस चार्जिंग करायचंच नाही; 'या' नवीन स्मार्टफोनने बजेट मार्केटमध्ये उडवला धुरळा
फोटोशॉपमध्येही असते 'अॅडव्हान्स' सुरक्षा
केवळ प्रिंटरच नाही, तर Adobe Photoshop सारख्या प्रगत फोटो एडिटिंग सॉफ्टवेअर्समध्येही ही सुरक्षा प्रणाली असते. याला Counterfeit Deterrence System (CDS) असे म्हटले जाते. जर कोणी नोटेचा हाय-रिझोल्यूशन फोटो काढून तो फोटोशॉपमध्ये एडिट करण्याचा प्रयत्न केला, तर हे सॉफ्टवेअर त्या फाईलला ओळखते आणि ती उघडण्यास प्रतिबंध करते किंवा चेतावणी देतो. यामुळे डिजिटल माध्यमांतून नोटांची हुबेहूब प्रत तयार करणे अत्यंत कठीण होते.
सुरक्षेचे कवच आणि तंत्रज्ञान
नोटांवरील हे छोटे रंगीत गोल प्रत्यक्षात अत्याधुनिक सुरक्षा तंत्रज्ञानाचा भाग आहेत. हे तंत्रज्ञान जगभरातील अनेक देशांच्या चलनांमध्ये वापरले जाते. त्यामुळे पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही एखादी नोट पाहाल, तेव्हा त्यावरील छोट्या गोलांकडे केवळ डिझाइन म्हणून पाहू नका; तर ते देशाच्या चलनाची सुरक्षा करणारे एक शक्तिशाली कोड आहेत, हे लक्षात ठेवा. या साध्या वाटणाऱ्या गोलांमुळेच कोट्यवधी रुपयांचे नकली चलन बाजारात येण्यापासून रोखले जाते.
हेही वाचा - UPI मोफत असूनही PhonePe आणि GooglePay कसे कमावतात कोट्यवधी? समजून घ्या या कंपन्यांच्या कमाईचे गुपित