PADU Machine: मुंबई महापालिकेच्या निवडणुकीसाठी मतदानाची वेळ जवळ आली असताना ‘PADU’ या नव्या यंत्रामुळे राजकीय वातावरण तापले आहे. निवडणूक प्रक्रिया अधिक सुलभ आणि सुरळीत करण्यासाठी राज्य निवडणूक आयोगाने PADU मशीनचा पर्याय उपलब्ध करून दिला आहे. मात्र या निर्णयावर मनसे अध्यक्ष राज ठाकरे यांच्यासह काही विरोधी पक्षांनी तीव्र आक्षेप घेतला असून, या यंत्राबाबत पारदर्शकतेचा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे.
राज ठाकरे यांनी कोणतीही पूर्वकल्पना न देता मतदान प्रक्रियेत नवे यंत्र आणल्याबद्दल निवडणूक आयोगावर सडेतोड टीका केली. मतदारांच्या विश्वासाशी खेळ होऊ शकतो, अशी भूमिका त्यांनी मांडली. या टीकेनंतर मुंबई महापालिकेचे आयुक्त भूषण गगराणी यांनी स्पष्टीकरण देत परिस्थिती स्पष्ट केली. PADU मशीनचा वापर सरसकट किंवा नियमित स्वरूपात होणार नाही, तर केवळ अपवादात्मक आणि तांत्रिक अडचणींच्या वेळीच तो केला जाईल, असे त्यांनी स्पष्ट केले.
PADU म्हणजे नेमके काय, याबाबत अनेक मतदारांमध्ये उत्सुकता आहे. PADUचा पूर्ण अर्थ ‘प्रिंटिंग ऑक्सिलरी डिस्प्ले युनिट’ असा होतो. ही यंत्रणा थेट मतदानासाठी वापरली जात नाही, तर मतमोजणीच्या टप्प्यावर उपयुक्त ठरते. सध्या वापरात असलेल्या M3A प्रकारच्या मतदान यंत्रणेत मतमोजणी करताना कंट्रोल युनिट आणि बॅलेट युनिट एकमेकांना जोडावी लागतात. मात्र काही वेळा तांत्रिक कारणांमुळे ही जोडणी करताना अडथळे निर्माण होऊ शकतात.
अशा वेळी मतमोजणी थांबवावी लागू नये, निकाल जाहीर होण्यास विलंब होऊ नये, यासाठी PADU युनिटचा पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आला आहे. या मशीनच्या माध्यमातून कंट्रोल युनिटमध्ये नोंदवलेली मते थेट वाचता येतात. त्यामुळे मतमोजणीची प्रक्रिया अखंड सुरू राहते आणि वेळेचा अपव्यय टाळता येतो.
ही यंत्रणा भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (BEL) या सरकारी कंपनीने विकसित केली आहे. राज्य निवडणूक आयोगाच्या निर्देशानुसार मुंबई महानगरपालिकेला एकूण १४० PADU मशीन प्राप्त झाल्या आहेत. प्रशासनाच्या माहितीनुसार, या मशीन फक्त आपत्कालीन परिस्थितीत किंवा तांत्रिक अडचणी आल्यासच वापरण्यात येतील.
दरम्यान, या मुद्द्यावर कायदेशीर बाबींवर भाष्य करताना अॅड. असीम सरोदे यांनी स्पष्ट केले की, कोणतेही नवे साधन वापरताना निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकता आणि मतदारांचा विश्वास जपला जाणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. PADU मशीन मतदानासाठी नसून केवळ मतमोजणीतील अडचणी टाळण्यासाठी असल्याचे प्रशासन सांगत असले, तरी याबाबत स्पष्ट संवाद होणे गरजेचे होते, असे मत त्यांनी व्यक्त केले.
एकूणच, बीएमसी निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर PADU मशीन हा मुद्दा केवळ तांत्रिक न राहता राजकीय चर्चेचा केंद्रबिंदू ठरला आहे. प्रशासनाच्या मते ही यंत्रणा मतमोजणी अधिक जलद आणि अचूक करण्यासाठी मदत करणारी आहे, तर विरोधकांच्या मते याबाबत अधिक पारदर्शकता आवश्यक आहे. निवडणुकीच्या निकालाच्या दिवशी PADUचा प्रत्यक्ष वापर कितपत होतो, याकडे आता सर्वांचे लक्ष लागले आहे.