जगातील ऊर्जा पुरवठ्याचा सर्वात महत्त्वाचा मार्ग असलेल्या स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ परिसरात गेल्या काही दिवसांपासून निर्माण झालेला तणाव आता काहीसा कमी होत असल्याची चिन्हे दिसू लागली आहेत. इराण आणि अमेरिकेतील वाढत्या संघर्षामुळे अडकून पडलेला हा समुद्री मार्ग पुन्हा खुला करण्यासाठी अमेरिकेने ‘प्रोजेक्ट फ्रीडम’ नावाची मोठी मोहीम सुरू केल्याची माहिती समोर आली आहे. या मोहिमेमुळे अनेक दिवसांपासून समुद्रात अडकून पडलेल्या जहाजांना सुरक्षित बाहेर काढण्याचे काम सुरू झाले असून, जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा दिलासा मिळण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होणारा व्यापार विस्कळीत झाल्याने अनेक देशांमध्ये इंधन टंचाई आणि दरवाढीची भीती निर्माण झाली होती.
अमेरिकेची मोठी लष्करी तैनाती
अमेरिकन सेंट्रल कमांडच्या माहितीनुसार, ही मोहीम केवळ मर्यादित स्वरूपात नसून अत्यंत व्यापक आहे. या ऑपरेशनमध्ये क्षेपणास्त्र नष्ट करणारी युद्धनौका, लढाऊ विमाने, ड्रोन आणि हजारो सैनिक तैनात करण्यात आले आहेत. समुद्रमार्ग सुरक्षित ठेवण्यासाठी आणि अडकलेल्या जहाजांना बाहेर काढण्यासाठी ही सर्व यंत्रणा कार्यरत करण्यात आली आहे. अमेरिकन अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की, या मोहिमेचा उद्देश कोणत्याही देशाविरुद्ध आक्रमक कारवाई नसून, आंतरराष्ट्रीय व्यापार आणि ऊर्जा पुरवठा सुरळीत ठेवणे हा आहे.
ट्रम्प यांचा कठोर इशारा
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या घडामोडीवर प्रतिक्रिया देताना सोशल मीडियावरून थेट इराणला इशारा दिला आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, युद्धाशी काहीही संबंध नसलेल्या व्यापारी जहाजांना सुरक्षित बाहेर काढणे गरजेचे आहे. त्यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, या प्रक्रियेत अडथळा निर्माण करणाऱ्यांना गंभीर परिणामांना सामोरे जावे लागेल.
होर्मुझ का आहे इतका महत्त्वाचा?
स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ हा जगातील सर्वात संवेदनशील आणि धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचा समुद्री मार्ग मानला जातो. जागतिक पातळीवरील तेल व्यापाराचा मोठा हिस्सा याच मार्गावरून जातो. अंदाजे 20 ते 25 टक्के तेल पुरवठा या मार्गातून होतो, त्यामुळे येथे निर्माण होणारा कोणताही तणाव थेट जागतिक बाजारावर परिणाम करतो. अलीकडच्या संघर्षामुळे या मार्गावर अडथळे निर्माण झाले होते, ज्यामुळे इंधन, गॅस आणि खतांच्या किमती वाढण्याची भीती निर्माण झाली होती. भारतासह अनेक देशांना याचा थेट फटका बसण्याची शक्यता व्यक्त केली जात होती.
इराणची भूमिका कायम कठोर
अमेरिकेच्या या मोहिमेला प्रतिसाद देताना इराणने मात्र आपली भूमिका कठोर ठेवली आहे. काही जहाजांना कागदपत्रांच्या कारणास्तव रोखण्यात आल्याचे सांगत इराणने मागे हटण्यास नकार दिला आहे. इराणच्या संसदेतूनही स्पष्ट करण्यात आले आहे की, परिस्थिती पूर्ववत करण्याबाबत कोणताही तत्काळ निर्णय घेण्यात आलेला नाही.
जागतिक अर्थव्यवस्थेला दिलासा मिळणार?
या घडामोडींमुळे जागतिक पातळीवर थोडीशी स्थिरता परत येण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. जहाजांची हालचाल सुरळीत झाल्यास ऊर्जा पुरवठा पूर्ववत होईल आणि बाजारातील अनिश्चितता कमी होऊ शकते. मात्र, तणाव पूर्णपणे संपला नसल्याने परिस्थिती अजूनही संवेदनशीलच मानली जात आहे.