नवी दिल्ली: पश्चिम आशियातील वाढत्या संघर्षाचा परिणाम आता थेट जागतिक अर्थव्यवस्थेवर दिसू लागला असून कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये अचानक मोठी उसळी नोंदवली गेली आहे. इराणवर अमेरिका आणि इस्त्रायलने केलेल्या संयुक्त कारवाईनंतर आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली असून आशियाई बाजार उघडताच कच्च्या तेलाच्या दरात जवळपास 10 टक्क्यांची झपाट्याने वाढ झाली. या घडामोडींमुळे जागतिक स्तरावर महागाई वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
सोमवारी सकाळच्या व्यवहारात ब्रेंट क्रूड (Brent Crude) आणि निमेक्स लाइट स्वीट क्रूड (NYMEX Light Sweet Crude) या प्रमुख तेल निर्देशांकांनी जोरदार उसळी घेतली. काही वेळातच ब्रेंट क्रूडची किंमत 12 टक्क्यांपेक्षा अधिक वाढत सुमारे 82 डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचली, जी मागील सत्रातील 73 डॉलर दराच्या तुलनेत मोठी वाढ मानली जात आहे. त्यानंतर किंमतींमध्ये किंचित स्थिरता दिसली असली तरी बाजारातील अनिश्चितता कायम असल्याचे चित्र आहे.
आशियाई बाजारात कच्चे तेल सुमारे 79.30 डॉलर प्रति बॅरल दराजवळ व्यवहार करत होते, तर अमेरिकन क्रूड ऑइलमध्येही मोठी वाढ होऊन ते 75 डॉलर प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचले. वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट (West Texas Intermediate, WTI) तेल सुमारे 72 डॉलरच्या पातळीवर पोहोचल्याने ऊर्जा बाजारातील तणाव अधिक स्पष्ट झाला आहे. विशेष म्हणजे, वर्षाच्या सुरुवातीपासूनच आंतरराष्ट्रीय तेलदरांमध्ये जवळपास 20 टक्क्यांची वाढ झाली असून सध्याची परिस्थिती आणखी चिंताजनक मानली जात आहे.
हेही वाचा: Ajit Pawar Plane Crash : अक्षम्य चूक! कॉकपीटमधील थरारक व्हिडीओ, पायलटच्या सीटवर VSRचे मालक, लेकाची प्रशासनाकडे आर्त हाक
या संपूर्ण परिस्थितीच्या केंद्रस्थानी होर्मुझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) आहे. फारसच्या आखातातून जगभर तेल पुरवठा करणारा हा अत्यंत महत्त्वाचा समुद्री मार्ग दररोज सुमारे 15 मिलियन बॅरल कच्च्या तेलाची वाहतूक करतो. जागतिक पुरवठ्याच्या जवळपास पाचव्या भागासाठी हा मार्ग जीवनरेखा मानला जातो. इराण-इस्त्रायल संघर्ष वाढल्यास या मार्गावरील वाहतूक विस्कळीत होण्याची शक्यता असून त्यामुळे जागतिक तेलपुरवठ्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
भारतासाठी ही परिस्थिती अधिक संवेदनशील ठरू शकते, कारण देशाच्या कच्च्या तेलाच्या आयातीचा मोठा हिस्सा याच मार्गावर अवलंबून आहे. तज्ज्ञांच्या मते, ब्रेंट क्रूडच्या किमतीत प्रत्येक एक डॉलर वाढ झाल्यास देशांतर्गत पेट्रोलच्या दरावर सुमारे 0.55 रुपये आणि डिझेलवर 0.52 रुपये प्रति लिटर अतिरिक्त दबाव निर्माण होतो. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील सध्याची तेजी कायम राहिल्यास भारतातही इंधन दरवाढ होण्याची शक्यता वाढली आहे.
तेलाच्या किमती वाढल्यास वाहतूक, विमान वाहतूक, लॉजिस्टिक्स, पेंट, टायर आणि ल्युब्रिकंट उद्योगांच्या खर्चात वाढ होऊन त्याचा थेट परिणाम महागाईवर होऊ शकतो. परिस्थिती नियंत्रणात ठेवण्यासाठी केंद्र सरकार उत्पादन शुल्कात (Excise Duty) कपात किंवा तेल कंपन्यांच्या नफ्याच्या मर्यादांमध्ये बदल करण्यासारखे उपाय करू शकते. मात्र पुढील दिशा ही पश्चिम आशियातील संघर्ष किती वाढतो आणि जागतिक पुरवठा साखळी किती स्थिर राहते यावरच अवलंबून असेल.
हेही वाचा: Mumbai Vijaydurg RO-RO Service: कोकणवारी झाली अधिक सुस्साट; भाऊच्या धक्क्यावरून सुटली पहिली रो-रो बोट; 390 प्रवाशांसह विजयदुर्ग बंदरात दाखल