भारत आणि रशिया यांच्यातील संरक्षण सहकार्य आणखी दृढ होण्याची चिन्हे दिसत आहेत. मिळालेल्या माहितीनुसार, डिसेंबर महिन्यात रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्या भारत भेटीदरम्यान भारत अतिरिक्त S-400 क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली खरेदी करण्याचा विचार करत आहे. या प्रणालीने ऑपरेशन सिंदूर दरम्यान उत्कृष्ट कामगिरी केल्याने भारतीय वायुसेनेत तिची मागणी वाढली आहे. यासोबतच भारत आता तिच्या सुधारित आवृत्ती म्हणजेच S-500 प्रणालीकडेही लक्ष ठेवून आहे.
ऑपरेशन सिंदूरच्या मोहिमेदरम्यान S-400 प्रणालीने आपली क्षमता सिद्ध केली होती. भारतीय वायुसेनेला या अत्याधुनिक प्रणालीचा मोठा फायदा झाला, त्यामुळे आता तिचा अतिरिक्त बॅच खरेदी करण्याची शक्यता वाढली आहे. ही बाब पुतिन यांच्या भारत दौऱ्यात दोन्ही देशांतील चर्चेचा एक महत्त्वाचा मुद्दा ठरू शकते.
रशियाची S-500 क्षेपणास्त्र प्रणाली ही जगातील सर्वात अत्याधुनिक हवाई संरक्षण तंत्रज्ञानांपैकी एक मानली जाते. ही प्रणाली एकाच वेळी अनेक लक्ष्यांवर प्रहार करू शकते आणि लांब पल्ल्याच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांनाही अडवू शकते. अहवालांनुसार, भारत केवळ S-400 पर्यंत मर्यादित न राहता S-500 प्रणाली खरेदीचा देखील विचार करत आहे.
हेही वाचा : Upendra Dwivedi's Warning to Pakistan: यावेळी सोडणार नाही…; लष्करप्रमुख उपेंद्र द्विवेदी यांचा पाकिस्तानला कडक शब्दांत इशारा
भारत आणि रशिया यांच्यात S-400 खरेदीसाठी पहिला मोठा करार 2018 मध्ये झाला होता. त्या वेळी पाच युनिट्ससाठी 5 अब्ज डॉलर्सचा करार करण्यात आला. यापैकी तीन स्क्वाड्रन भारताला आधीच मिळाले आहेत. तथापि, त्या काळात अमेरिकेचे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनाने CAATSA कायद्यांतर्गत भारतावर निर्बंध लागू होण्याची चेतावणी दिली होती. तरीही भारताने हा करार कायम ठेवला आणि रशियाशी सहकार्य वाढवले.
भारतीय वायुसेना प्रमुख एअर चीफ मार्शल ए. पी. सिंह यांना जेव्हा या विषयावर विचारण्यात आले, तेव्हा त्यांनी थेट उत्तर देणे टाळले. त्यांनी सांगितले, “S-400 प्रणाली अत्यंत प्रभावी ठरली आहे आणि भविष्यात तिची गरज वाढू शकते. मात्र किती युनिट्स खरेदी करायच्या किंवा पुढील योजना काय असेल, हे सांगणे सध्या लवकर होईल.” त्यांनी हेही स्पष्ट केले की भारत स्वतःची हवाई संरक्षण प्रणाली विकसित करत आहे आणि पुढील निर्णय त्या अनुषंगाने घेतले जातील.
S-400 आणि S-500 सारख्या अत्याधुनिक प्रणाली भारतासाठी केवळ सुरक्षेच्या दृष्टीनेच नव्हे, तर अमेरिका आणि रशिया यांच्यातील कूटनीतिक संतुलन राखण्यासाठीही महत्त्वपूर्ण आहेत. डिसेंबरमध्ये होणाऱ्या पुतिन यांच्या भेटीत भारत कोणत्या दिशेने पाऊल टाकतो, हे आगामी काळात स्पष्ट होईल.
