Traffic Rules India: रस्ते सुरक्षेसाठी सरकार आणि वाहतूक विभागाकडून सातत्याने नवीन नियम आणि मोहीमा राबवल्या जात आहेत. दुचाकी चालवताना हेल्मेट वापरणे अनिवार्य असल्याचे सर्वांनाच माहीत आहे. मात्र आता केवळ हेल्मेट घातले आहे म्हणून चालणार नाही. ते योग्य दर्जाचे आणि नियमांनुसार असणेही तितकेच आवश्यक आहे. अन्यथा चालकाला 1000 रुपयांपर्यंत दंड भरावा लागू शकतो. अनेकदा आपण रस्त्यावर पाहतो की काहीजण केवळ पोलिसांच्या भीतीने हेल्मेट घालतात. काहीजण हलके, स्वस्त किंवा केवळ डोक्यावर ठेवण्यापुरते हेल्मेट वापरतात. मात्र अशा हेल्मेटमुळे अपघाताच्या वेळी पुरेसे संरक्षण मिळत नाही. त्यामुळेच वाहतूक विभागाने आता हेल्मेटच्या दर्जाबाबत अधिक कडक नियम लागू केले आहेत.
वाहतूक अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, दुचाकी चालकांनी वापरणारे हेल्मेट भारतीय मानक ब्युरो (BIS) द्वारे प्रमाणित असणे आवश्यक आहे. म्हणजेच हेल्मेटवर ‘ISI’ चिन्ह असणे बंधनकारक आहे. जर हेल्मेटवर हा मार्क नसेल, तर ते नियमबाह्य मानले जाईल आणि अशा परिस्थितीत चालकावर दंडात्मक कारवाई केली जाऊ शकते. तज्ज्ञांच्या मते, भारतीय मानक IS 4151:2015 नुसार तयार केलेले हेल्मेटच सुरक्षित मानले जाते. या मानकांनुसार हेल्मेटची मजबुती, गुणवत्ता आणि अपघाताच्या वेळी डोक्याचे संरक्षण करण्याची क्षमता तपासली जाते. त्यामुळे योग्य दर्जाचे हेल्मेट वापरणे हे केवळ नियम पाळण्यासाठीच नव्हे तर स्वतःच्या सुरक्षेसाठीही महत्त्वाचे आहे.
दंड टाळण्यासाठी दुचाकी चालकांनी काही महत्त्वाच्या गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे. सर्वप्रथम हेल्मेटवर ‘ISI’ मार्क असल्याची खात्री करावी. बाजारात स्वस्त आणि हलक्या दर्जाचे अनेक हेल्मेट उपलब्ध असतात, परंतु ते सुरक्षित नसतात. त्यामुळे हेल्मेट खरेदी करताना प्रमाणित उत्पादनच निवडणे योग्य ठरते. दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे हेल्मेटचा पट्टा योग्य प्रकारे लावणे. अनेकदा चालक हेल्मेट घालतात, पण त्याचा स्ट्रॅप लावत नाहीत. अशा परिस्थितीतही वाहतूक पोलिस कारवाई करू शकतात. हेल्मेट व्यवस्थित बसवणे आणि पट्टा घट्ट लावणे आवश्यक आहे.
तिसरी गोष्ट म्हणजे हेल्मेटची गुणवत्ता. केवळ आकर्षक दिसणारे किंवा फॅशनेबल हेल्मेट सुरक्षित असेलच असे नाही. अपघाताच्या वेळी ते डोक्याचे योग्य संरक्षण करेल इतके मजबूत असणे महत्त्वाचे आहे. सध्या अनेक शहरांमध्ये वाहतूक पोलिसांकडून विशेष मोहीम राबवली जात आहे. हाय-टेक कॅमेरे आणि डिजिटल प्रणालीच्या मदतीने नियमभंग करणाऱ्यांवर कारवाई केली जात आहे. यामध्ये विना-हेल्मेट चालक, चुकीचे हेल्मेट वापरणारे, अल्पवयीन चालक आणि एका दुचाकीवर तीन जण बसणाऱ्यांवरही दंडात्मक कारवाई होत आहे.
