India GDP Growth Forecast 2060 : पॅरिस स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स (PSE) मधील 'वर्ल्ड इनइक्वॅलिटी लॅब' या जगप्रसिद्ध संशोधन संस्थेने नुकताच एक अत्यंत महत्त्वाचा अहवाल प्रसिद्ध केला आहे. या अहवालानुसार, येत्या काही दशकांमध्ये जागतिक अर्थकारणात एक अभूतपूर्व आणि ऐतिहासिक उलटफेर पाहायला मिळणार आहे. क्रयशक्ती समानतेच्या म्हणजेच Purchasing Power Parity (PPP) च्या निकषावर, वर्ष 2060 पर्यंत जागतिक जीडीपीमधील (GDP) भारताचा एकूण वाटा चीनला सहज मागे टाकेल. ही आकडेवारी कोणत्याही पोकळ दाव्यांवर आधारित नसून, बदलत्या जागतिक परिस्थितीचा आणि लोकसंख्येचा सखोल अभ्यास करून मांडण्यात आली आहे.
चीनचे आर्थिक साम्राज्य का धोक्यात?
सध्याच्या घडीला जागतिक पातळीवर विचार केला तर PPP नुसार जागतिक जीडीपीमध्ये एकट्या चीनचा वाटा सुमारे 20% इतका प्रचंड आहे, जो अमेरिकेच्या तुलनेत जवळपास एक तृतीयांशने जास्त आहे. इतकेच नव्हे तर, वर्ष 2035 पर्यंत चीनची अर्थव्यवस्था अमेरिकेपेक्षा दुप्पट होईल असाही अंदाज आहे. परंतु, ज्या घटकाच्या जोरावर चीनने ही प्रगती केली, तोच घटक आता त्यांच्यासाठी डोकेदुखी ठरणार आहे. कारखान्यांमधील स्वस्त मजूर आणि अथांग लोकसंख्या ही चीनची ताकद होती, पण आता ड्रॅगन स्वतःच विणलेल्या जाळ्यात अडकला आहे. चीनमधील लोकसंख्या आता झपाट्याने वृद्ध होत चालली असून तिथला जन्मदर कमालीचा घटला आहे.
लोकसंख्येचे बदलते जागतिक गणित
चीनच्या या घसरगुंडीचे मुख्य कारण त्यांच्या लोकसंख्येतील घट हाच असणार आहे. वर्ष 1945 मध्ये म्हणजेच भारताच्या स्वातंत्र्याच्या पूर्वसंध्येला जगातील एकूण लोकसंख्येपैकी तब्बल 23% लोक चिनी होते, म्हणजेच जगातील प्रत्येक 4 व्यक्तींमागे 1 व्यक्ती चिनी होती. हा आकडा वर्ष 2025 मध्ये घसरून 17% वर आला आहे, आणि संशोधकांच्या मते वर्ष 2100 उजाडेपर्यंत जागतिक लोकसंख्येतील चीनचा वाटा 8% पेक्षाही कमी होईल. याचा थेट परिणाम असा होईल की, कारखान्यांमध्ये काम करण्यासाठी तरुण हातच शिल्लक राहणार नाहीत आणि ज्याला आपण आज चीनचे ‘ग्लोबल मॅन्युफॅक्चरिंग हब’ म्हणतो, त्याची चमक पूर्णपणे फिकी पडेल.
'यंगिस्तान'च्या जोरावर भारताची गरुडझेप
दुसरीकडे, आजचा भारत एका वेगळ्याच आत्मविश्वासाने पुढे जात आहे. भारतात धावणाऱ्या वंदे भारत ट्रेन्स असो किंवा जगाला अचंबित करणारी आपली डिजिटल UPI पेमेंट प्रणाली असो, या सर्व गोष्टी भारताच्या वाढत्या प्रभावाची साक्ष देत आहेत. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे भारताकडे आज जगातील सर्वांत तरुण लोकसंख्या (Demographic Dividend) आहे. हा नवा 'यंगिस्तान' केवळ काम करण्यासाठीच नव्हे, तर नवीन तंत्रज्ञान शिकण्यासाठी आणि संपूर्ण जग बदलण्यासाठी उत्सुक आहे. यामुळेच वर्ष 2050 नंतर चीनचा विकासदर कमालीचा मंदावेल आणि त्याच वेळी भारतीय अर्थव्यवस्था आकाशाला गवसणी घालेल.
महासत्ता बनण्याच्या मार्गातील एकमेव अडथळा
पॅरिसमधील या अर्थतज्ज्ञांनी भारताच्या उज्वल भविष्याचे कौतुक केले असले, तरी एका कटू सत्याकडेही आपले लक्ष वेधले आहे. अहवालानुसार, भारतामध्ये श्रीमंत आणि गरीब यांच्यातील आर्थिक दरी प्रचंड मोठी आहे. चीनने आपल्या विकासकाळात तिथल्या सामान्य लोकांच्या दर्जेदार शिक्षणावर आणि आरोग्यावर मोठ्या प्रमाणावर निधी खर्च केला, ज्यामुळे त्यांच्या मजुरांची उत्पादकता (Productivity) वाढली. याउलट, भारतामध्ये अद्यापही तळागाळातील लोकांपर्यंत दर्जेदार मानवी भांडवलाचा (Human Capital) विकास झालेला नाही. हाच एक मोठा अडथळा भारताच्या मार्गात येऊ शकतो.
स्वप्नपूर्तीसाठी आवश्यक पावले
जर भारताला वर्ष 2060 च्या आधीच जागतिक अर्थव्यवस्थेचे नवीन इंजिन बनायचे असेल, तर देशातील प्रत्येक नागरिकाला आर्थिक आणि सामाजिक दृष्ट्या सक्षम करावे लागेल. केवळ शहरांचा विकास करून चालणार नाही, तर दर्जेदार शिक्षण, आधुनिक कौशल्ये आणि चांगल्या आरोग्य सुविधा देशातील प्रत्येक गावागावातील शेवटच्या मुलापर्यंत पोहोचाव्या लागतील. जेव्हा भारतातील प्रत्येक सामान्य तरुण कौशल्याधारित शिक्षण घेऊन सक्षम बनेल, तेव्हाच भारताचे खऱ्या अर्थाने जागतिक महासत्ता बनण्याचे स्वप्न साकार होईल.
