Saudi East West Pipeline Closed: कच्च्या तेलाच्या जागतिक बाजारात मोठा भडका उडाला असून आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचा दर 100 डॉलर्स प्रति बॅरलच्या पार गेला आहे. गुरुवारी कच्च्या तेलाच्या किमतीने प्रति बॅरल 109 डॉलर्सची उच्चांकी पातळी गाठली. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या युद्धामुळे जागतिक तेलवाहतुकीचा मुख्य आधार असलेला होर्मुजचा सामुद्रधुनी मार्ग आधीच ठप्प झाला होता. या संकटाच्या काळात सौदी अरेबियाने आपल्या पूर्व भागातून पश्चिम किनाऱ्यावरील यनबू बंदरापर्यंत तेल पोहोचवणारी 1200 किलोमीटर लांबीची 'ईस्ट-वेस्ट' पाइपलाइन खबरदारीचा उपाय म्हणून तात्पुरती बंद केली आहे. रियाध आणि मदीना परिसरात या पाइपलाइनवर झालेल्या ड्रोन हल्ल्यानंतर सौदीच्या ऊर्जा मंत्रालयाने हा निर्णय घेतल्याने आशियाई देशांच्या तेलपुरवठ्यावर टांगती तलवार निर्माण झाली आहे.
मदीना आणि रियाध भागात पाइपलाइनला लक्ष्य; इराकमधून हल्ल्याचा संशय
गुरुवारी सकाळी सौदी अरेबियातील रियाध आणि मदीना या संवेदनशील भागात या महत्त्वाच्या तेलवाहिनीवर ड्रोन द्वारे हल्ला करण्यात आला. हल्ल्यानंतर मदीना शहराच्या दक्षिण भागातील पाइपलाइनमधून काळा धूर निघत असल्याचे सॅटेलाइट छायाचित्रांवरून स्पष्ट झाले आहे. या हल्ल्यामध्ये काही कर्मचारी जखमी झाले असून पाइपलाइनच्या नुकसानीचे मूल्यांकन सध्या सुरू आहे. या हल्ल्याची अधिकृत जबाबदारी अजून कोणत्याही संघटनेने स्वीकारलेली नाही; मात्र बगदाद आणि रियाधमधून मिळालेल्या प्राथमिक माहितीनुसार, इराकमधील इराणसमर्थित मिलिशिया गटांनी हा हल्ला घडवून आणल्याचा संशय व्यक्त केला जात आहे.
दररोज 40 ते 50 लाख बॅरल तेलाची वाहतूक प्रभावित; जागतिक ऊर्जा बाजाराला धक्का
शिप-ट्रॅकिंग कंपन्या आणि ऊर्जा विश्लेषकांच्या आकडेवारीनुसार, या 1200 किलोमीटर लांबीच्या ईस्ट-वेस्ट पाइपलाइनद्वारे दररोज सुमारे 40 लाख ते 50 लाख बॅरल कच्च्या तेलाची निर्यात केली जात होती. हे प्रमाण जगातील एकूण दररोजच्या तेल पुरवठ्याच्या तब्बल 4 ते 5 टक्के इतके मोठे आहे. होर्मुजचा मुख्य सागरी मार्ग बंद असल्याने सौदी अरेबिया या पर्यायी मार्गाने यनबू बंदरापर्यंत तेल पोहोचवून आशियाई देशांना पुरवठा करत होता. मात्र आता हा एकमेव पर्यायी मार्गही बंद पडल्याने जागतिक ऊर्जा बाजारातील उपलब्ध तेलाचा साठा आणखी घटला असून संकट अधिक गडद झाले आहे.
सौदीचे उत्पादन 36 वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर; निर्यातीत 40 टक्क्यांची मोठी घट
अमेरिका-इराण संघर्षाची झळ आता जगातील सर्वात मोठ्या तेल उत्पादक देशांपैकी एक असलेल्या सौदी अरेबियाला थेट बसली आहे. सौदीतील कच्च्या तेलाचे एकूण उत्पादन तब्बल 36 वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर खाली आले आहे. ऑगस्ट महिन्यात सौदी अरेबियाच्या एकूण तेल निर्यातीत 40 टक्क्यांची मोठी घसरण नोंदवली गेली आहे. अमेरिका-इराण युद्धापूर्वी सप्टेंबर ते फेब्रुवारी या काळात सौदी अरेबियाकडून भारताला दररोज सुमारे 7 लाख 43 हजार बॅरल तेल मिळत होते. मात्र फेब्रुवारी ते ऑगस्ट दरम्यान हे प्रमाण घटून दररोज अवघे 4 लाख 40 हजार बॅरलवर आले होते, जे आता पाइपलाइन बंद झाल्यामुळे आणखी प्रभावित होणार आहे.
भारताचा तिसरा मोठा पुरवठादार अडचणीत; वाहतूक आणि विम्याचा खर्च वाढणार
सौदी अरेबिया हा भारतासाठी कच्च्या तेलाचा 3 रा सर्वात मोठा पुरवठादार देश आहे. भारत आपल्या दैनंदिन इंधन गरजेचा मोठा हिस्सा आयातीद्वारे पूर्ण करतो. ईस्ट-वेस्ट पाइपलाइन दीर्घकाळ बंद राहिल्यास भारतासह आशियातील इतर खरेदीदारांना कच्च्या तेलासाठी अधिक लांबच्या सागरी मार्गांचा अवलंब करावा लागेल. यामुळे केवळ तेलाच्या उपलब्धतेवरच नव्हे, तर जहाजांचे भाडे, शिपिंग वाहतूक वेळ आणि विम्याचा खर्च (Insurance Cost) प्रचंड वाढेल. परिणामी आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाचे भाव आणखी भडकण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
भारतीय अर्थव्यवस्थेवर संभाव्य ताण आणि महागाई वाढण्याची भीती
आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत सातत्याने होणारी वाढ भारतासारख्या मोठ्या आयातदार देशाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत चिंतेची बाब आहे. इंधनाचे दर गगनाला भिडल्यास देशांतर्गत बाजारात पेट्रोल-डिझेलच्या किमती वाढून वाहतूक व उत्पादन खर्चात मोठी वाढ होईल. याचा थेट फटका सर्वसामान्य नागरिकांना बसून महागाईचा भडका उडण्याची दाट शक्यता आहे. त्यामुळे होर्मुजचा मार्ग आणि सौदीची पाइपलाइन कधी पूर्ववत होते, याकडे संपूर्ण आशिया खंडाचे आणि भारतीय बाजाराचे बारकाईने लक्ष लागले आहे.
