AI Risks: आजकाल आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) हा जगभरात वेगाने आपल्या क्षेत्रात प्रवेश करत आहे. शिक्षण, लेखन, व्यवसाय आणि विशेषतः हेल्थ सेक्टरमध्ये याचा वापर जोरात वाढला आहे. परंतु जिथे हे तंत्रज्ञान फायदेशीर ठरते, तिथे त्याचे काही गंभीर धोकेही आहेत. लॅन्सेट जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, AI वर डॉक्टरांची वाढती अवलंबित्व त्यांच्या वैद्यकीय कौशल्यांना हळूहळू कमकुवत करू शकते.
डॉक्टरच्या स्किल्सवर होणारा परिणाम अत्यंत गंभीर आहे. पोलंडमधील चार कोलोनोस्कोपी सेंटर्समध्ये केलेल्या अभ्यासात असे दिसून आले की AI-सहाय्यक डायग्नोसिसमुळे डॉक्टरांची ‘अडेनोमा डिटेक्शन रेट’ कमी झाली. म्हणजेच, ज्या परिस्थितीत डॉक्टरांना स्वतःच्या अनुभवावर विश्वास ठेवून 28 रुग्णांमध्ये एडेनोमा ओळखता येत होते, AI वर अवलंबित्व वाढल्यावर हे प्रमाण 22 पर्यंत खाली आले. या आकड्यांवरून स्पष्ट होते की डॉक्टर सतत AI वर अवलंबून राहून स्वतःच्या क्लिनिकल जजमेंट आणि निर्णयक्षमतेला धोक्यात टाकत आहेत.
तज्ञांचा म्हणणं आहे की सतत AI द्वारे तयार सोल्यूशन्स आणि सूचना मिळाल्यामुळे डॉक्टरांच्या स्वतंत्र विचार करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होतो. हेल्थ सेक्टरमध्ये ही समस्या जास्त गंभीर ठरते, कारण चुकीचा डायग्नोसिस थेट रुग्णाच्या आरोग्यावर आणि जीवावर परिणाम करू शकतो. जर हा ट्रेंड पुढे वाढला, तर भविष्यात डॉक्टर फक्त मशीनच्या सूचनांवर अवलंबून राहतील, आणि त्यांचे स्वतःचे कौशल्य हळूहळू मागे पडेल.
स्टडीमध्ये सहभागी पोलंडचे डॉ. मार्सिन रोमार्स्क्ज़िक म्हणतात की, या समस्येच्या मुळाशी कोणते घटक आहेत हे समजून घेणे गरजेचे आहे. तसेच, युनिव्हर्सिटी ऑफ ओस्लोचे प्रोफेसर यूइची मोरी यांनी सांगितले की सतत AI वापर केल्यास डॉक्टर कम मोटिवेटेड, कम फोकस्ड आणि कमी जबाबदार होऊ शकतात. याचा अर्थ, रुग्णांची काळजी घेण्यापेक्षा डॉक्टर तंत्रज्ञानावर अंध श्रद्धा ठेवू लागतात.
भारतात ही समस्या आणखी गंभीर ठरू शकते. डॉक्टर आणि हॉस्पिटल इन्फ्रास्ट्रक्चरची कमतरता असलेल्या परिस्थितीत AI वर अवलंबित्व जास्त झाल्यास परिस्थिती अधिक कठीण होईल. CARPL.AI चे CEO डॉ. विदुर महाजन यांचे म्हणणे आहे की AI चा फायदा घेणे आवश्यक आहे, पण त्याचवेळी डॉक्टरांच्या ट्रेनिंग आणि प्रॅक्टिकल कौशल्यांवरही भर देणे अत्यंत गरजेचे आहे.
लॅन्सेटचा हा रिपोर्ट एक मोठी ताकीद आहे. AI सहायक म्हणून वापरणे फायदेशीर आहे, पण पूर्णपणे त्यावर अवलंबून राहणे घातक ठरू शकते. जर डॉक्टर फक्त मशीनच्या सूचनांवर काम करण्यास सुरुवात केली, तर रुग्णांच्या आयुष्याला थेट धोका निर्माण होऊ शकतो. म्हणून डॉक्टरांनी AI चा संतुलित आणि जबाबदारीने वापर करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
