मुंबई : भारताचा डेटा सेंटर उद्योग आगामी काही वर्षांत झपाट्याने वाढीस सज्ज आहे. नवीन अहवालानुसार, 2030 पर्यंत एकूण क्षमता सुमारे 8 गिगावॅट (GW) पर्यंत पाचपट वाढण्याची अपेक्षा आहे. ही वाढ डिजिटल वापरातील झपाट्याने वाढ, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) चा वाढता स्वीकार, डेटा लोकलायझेशनची आवश्यकता आणि कमी लेटन्सीची गरज यामुळे होणार आहे.
नवीन डेटा सेंटर उभारण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक आवश्यक आहे. सध्या 1 मेगावॅट (MW) क्षमतेचे डेटा सेंटर उभारण्यासाठी सुमारे 4–5 दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्स खर्च येतो. 2030 पर्यंत अतिरिक्त 6.4GW क्षमता निर्माण करण्यासाठी उद्योगाला अंदाजे 30 अब्ज डॉलर्सची गुंतवणूक करावी लागेल. त्याचबरोबर, डेटा सेंटरच्या लीजिंग महसुलातही 5 पट वाढ होऊन 8 अब्ज डॉलर्स पर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे.
मागणी वाढवण्यामागील प्रमुख कारण म्हणजे डेटा ट्रॅफिकमध्ये झालेली प्रचंड वाढ. 2017 पासून भारतातील डेटा वापर जवळजवळ 30 पट वाढला आहे. इंटरनेटचा व्यापक प्रसार, स्मार्टफोनचा जास्त प्रमाणात स्वीकार आणि OTT स्ट्रीमिंग, ई-कॉमर्स आणि डिजिटल पेमेंट्स यांसारख्या सेवांच्या लोकप्रियतेमुळे ही वाढ घडली आहे. याशिवाय, डिजिटल पर्सनल डेटा प्रोटेक्शन (DPDP) कायदा 2023 आणि रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या डेटा लोकलायझेशन मार्गदर्शक सूचना यांनी या क्षेत्रातील मागणीला बळ दिले आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वाढता स्वीकार देखील मागणी वाढवणारा महत्त्वाचा घटक आहे. AI सर्व्हर पारंपरिक सर्व्हरच्या तुलनेत 5–6 पट जास्त ऊर्जा वापरतात आणि त्यांना प्रगत कूलिंग सिस्टमची आवश्यकता असते, ज्यामुळे इन्फ्रास्ट्रक्चरवर अतिरिक्त दबाव येतो. सध्या हायपरस्केल क्लाऊड सर्व्हिस प्रोव्हायडर्स हे डेटा सेंटर ग्राहकांचे सुमारे 60 टक्के आहेत, तर बँकिंग क्षेत्राचा वाटा जवळजवळ 17 टक्के आहे. भारताची को-लोकेशन डेटा सेंटर क्षमता आतापर्यंत 1.7GW पर्यंत पोहोचली असून ऑक्युपन्सी पातळी 97 टक्के आहे, ज्यातून मागणी पुरवठ्यापेक्षा जास्त असल्याचे स्पष्ट होते.
ही झपाट्याने वाढ अनेक संबंधित उद्योगांसाठी संधी निर्माण करणार आहे. रिअल इस्टेट क्षेत्राला 6 अब्ज डॉलर्स, विद्युत आणि पॉवर सिस्टिम्सला 10 अब्ज, रॅक्स व फिट-आऊट्सला 7 अब्ज, कूलिंग सिस्टिम्सला 4 अब्ज, आणि नेटवर्क इन्फ्रास्ट्रक्चरला 1 अब्ज डॉलर्स इतकी संधी मिळू शकते. तथापि, तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की या क्षेत्रात वाढ साधण्यासाठी कंपन्यांसाठी भांडवलाची उपलब्धता हे सर्वात महत्त्वाचे ठरणार आहे.
Driven by rising data traffic and use of AI, India's data centre capacity to rise 5x by 2030: Jefferies Read @ANI Story |https://t.co/fg1bXojnql #AI #India #DataCentre pic.twitter.com/FReWsK03hP — ANI Digital (@ani_digital) September 17, 2025
