Travel Expense: भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) परदेश प्रवासाबाबत काही अत्यंत आश्चर्यकारक आकडेवारी जाहीर केली आहे. आरबीआयने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, मार्च महिन्यात भारतीयांनी परदेश प्रवासावर केलेला खर्च कमालीचा कमी झाला असून, तो केवळ 1.09 अब्ज डॉलर्स इतका मर्यादित राहिला आहे. या आकडेवारीचे विश्लेषण केल्यास, जानेवारी महिन्यात परदेशातील खर्च 1.65 अब्ज डॉलर्स आणि फेब्रुवारी महिन्यात 1.30 अब्ज डॉलर्स इतका नोंदवला गेला होता; ज्याच्या तुलनेत मार्च महिन्यात मोठी घट पाहायला मिळत आहे.
'LRS' योजनेअंतर्गत प्रवासाचा वाटा सर्वाधिक
या आकडेवारीचा अर्थ लावताना, आरबीआयच्या 'लिबरलाईज्ड रेमिटन्स स्कीम'च्या (LRS) संदर्भात पाहणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. विशेषतः मार्च महिन्याचा विचार करता, भारतीय प्रवाशांनी परदेशात पाठवलेली एकूण रक्कम 2.59 अब्ज डॉलर्स इतकी होती आणि या एकूण रकमेमध्ये प्रवासाशी संबंधित खर्चाचा वाटा सर्वाधिक होता. नियमांनुसार, LRS योजनेअंतर्गत कोणत्याही भारतीय रहिवाशाला, केवळ परवानगी असलेल्या व्यवहारांसाठी, दर आर्थिक वर्षात परदेशात 250,000 डॉलर्सपर्यंतची रक्कम पाठवण्याची कायदेशीर मुभा असते.
आंतरराष्ट्रीय क्रेडिट कार्ड आणि इतर खर्चांवर एक नजर
भारतीयांनी केलेल्या इतर खर्चांच्या तपशीलाचे विश्लेषण केल्यास, या श्रेणीमध्ये सामान्य प्रवास तसेच आंतरराष्ट्रीय क्रेडिट कार्डद्वारे केलेल्या खर्चाचा समावेश होतो. मार्च महिन्यात या श्रेणीत 623 दशलक्ष डॉलर्स खर्च करण्यात आले, जो प्रवासाशी संबंधित एकूण खर्चाच्या सुमारे 57 टक्के इतका मोठा हिस्सा आहे.
परदेशातील शिक्षण आणि अभ्यासावरील खर्चात घट
शिक्षणाशी संबंधित प्रवासावर एकूण 450.1 दशलक्ष डॉलर्स खर्च करण्यात आले. दरम्यान, 'परदेशातील शिक्षण' (Study Abroad) या विशेष श्रेणीतील खर्च मार्च महिन्यात कमी होऊन 151.7 दशलक्ष डॉलर्सवर आला आहे. जानेवारी महिन्यात नोंदवल्या गेलेल्या 267.4 दशलक्ष डॉलर्सच्या तुलनेत ही एक अत्यंत लक्षणीय घट मानली जात आहे.
मालमत्ता खरेदीत घसरण
दुसरीकडे, परदेशात वास्तव्यास असलेल्या कुटुंबातील सदस्यांना पाठवण्यात आलेली आर्थिक मदत मार्च महिन्यात वाढून 389.7 दशलक्ष डॉलर्सवर पोहोचली आहे, जी फेब्रुवारीमध्ये 266.1 दशलक्ष डॉलर्स इतकी होती. तसेच व्यावसायिक प्रवास, तीर्थयात्रा आणि वैद्यकीय उपचारांसह इतर खर्चांमध्ये एकूण 21.3 दशलक्ष डॉलर्स खर्च झाले; तर परदेशात स्थावर मालमत्ता खरेदी करण्यावरील भारतीयांचा खर्च कमी होऊन 38.6 दशलक्ष डॉलर्सवर आल्याचे दिसून आले आहे.
हेही वाचा – LPG-PNG New Rules: PNG जोडणी मिळाल्यानंतर 30 दिवसांच्या आत करावं लागणार 'हे' काम; नवीन नियम लागू
पंतप्रधान मोदींचे 'Wed in India' आणि 'Dekho Apna Desh' आवाहन
परदेश प्रवासावर होणाऱ्या या प्रचंड खर्चात बचत करण्याच्या उद्देशाने, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी अलीकडेच देशातील श्रीमंत आणि मध्यमवर्गीय घटकांना एक अत्यंत विशेष आवाहन केले होते. या आवाहनामध्ये त्यांनी 'Wed in India' (भारतात विवाह) आणि 'Dekho Apna Desh' (आपला देश पहा) या उपक्रमांवर विशेष भर दिला. विवाह आणि सहलींसारखे जीवनातील महत्त्वाचे प्रसंग परदेशात साजरे करण्याऐवी, भारतीयांनी ते भारताच्याच सुंदर पर्यटन स्थळांवर आयोजित करावेत, असे सुचवले होते. जेव्हा देशाचा पैसा देशांतर्गतच खर्च केला जातो, तेव्हा स्थानिक पर्यटनाला चालना मिळून नवीन रोजगाराच्या संधी निर्माण होतात, असे पंतप्रधानांनी नमूद केले होते; मात्र आरबीआयच्या आकडेवारीनुसार पंतप्रधानांच्या आवाहनापूर्वीच भारतीयांनी परदेशातील खर्च कमी केल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
