वॉशिंग्टन: मध्यपूर्वेतील राजकारण सध्या एका अशा वळणावर येऊन ठेपले आहे, जिथे अफवा आणि सत्य यातील रेषा पुसट झाली आहे. 28 फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने केलेल्या संयुक्त कारवाईत सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांचा अंत झाल्यानंतर, त्यांचे पुत्र मोजतबा खामेनी यांच्याकडे इराणची सत्तासूत्रे सोपवण्यात आली. मात्र, आता अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी थेट मोजतबा यांच्या अस्तित्वावरच प्रश्नचिन्ह उपस्थित करून जागतिक राजकारणात खळबळ उडवून दिली आहे. "मोजतबा खामेनी जिवंत नाहीत," असा खळबळजनक दावा करत ट्रम्प यांनी इराणच्या नव्या नेतृत्वाला जणू 'चेकमेट' दिले आहे.
अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांनी एनव्हीसी वृत्तवाहिनीशी साधलेल्या संवादात अत्यंत आक्रमक पवित्रा घेतला. ट्रम्प म्हणाले की, जर मोजतबा खामेनी जिवंत असतील, तर त्यांनी समोर येऊन आत्मसमर्पण करावे. एका बाजूला इराण तडजोडीची भाषा करत असताना, दुसरीकडे ट्रम्प यांनी कोणत्याही अटींशिवाय तडजोड करण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. "आम्ही अटींवर बोलणारे लोक नाही," असे म्हणत त्यांनी इराणवर प्रचंड मानसिक दबाव निर्माण केला आहे. या विधानामुळे इराणच्या अंतर्गत वर्तुळात नेमकं काय सुरू आहे, याबाबत आता जगभरातील गुप्तचर यंत्रणा सतर्क झाल्या आहेत.
केवळ विधाने करून न थांबता, अमेरिकेने मोजतबा खामेनी आणि त्यांच्या नऊ वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांची माहिती देणाऱ्यास चक्क एक कोटी डॉलर्स म्हणजेच सुमारे 83 कोटी रुपये बक्षीस जाहीर केले आहे. 'रिवॉर्ड्स फॉर जस्टिस' या मोहिमेअंतर्गत ही घोषणा करण्यात आली असून, माहिती देणाऱ्या व्यक्तीला केवळ बक्षीसच नाही, तर कुटुंबासह सुरक्षित ठिकाणी स्थलांतर करण्याची ऑफरही देण्यात आली आहे. अमेरिकेचे हे पाऊल इराणच्या सत्ताधारी यंत्रणेत फूट पाडण्यासाठी आणि महत्त्वाच्या अधिकाऱ्यांच्या हालचालींवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी उचललेले एक मोठे 'धोरणात्मक अस्त्र' मानले जात आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सुरू केलेली ‘एपिक फ्युरी मोहीम’ ही इराणच्या राजवटीला मुळापासून हादरवणारी ठरत आहे. 28 फेब्रुवारीच्या हल्ल्यानंतर अमेरिकेने घेतलेला हा पवित्रा इराणवर केवळ लष्करीच नव्हे, तर 'सायकोलॉजिकल वॉरफेअर'च्या माध्यमातून प्रहार करणारा आहे. मोजतबा खामेनी हे रिव्होल्युशनरी गार्ड्सवर मोठी पकड असलेले आणि कट्टरपंथी विचारसरणीचे रणनीतीकार म्हणून ओळखले जातात. 1980 च्या इराण-इराक युद्धातील त्यांचा अनुभव आणि 2019 पासून त्यांच्यावर असलेले अमेरिकन निर्बंध पाहता, ते अमेरिकेच्या हिटलिस्टवर अव्वल स्थानी असणे स्वाभाविक आहे.
सध्याची परिस्थिती पाहता, इराण आता या दाव्याला कसे उत्तर देणार, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. जर मोजतबा खामेनी खरोखर जिवंत असतील, तर त्यांना त्यांचे अस्तित्व सिद्ध करण्यासाठी समोर यावे लागेल आणि जर त्यांनी तसे केले नाही, तर ट्रम्प यांचा दावा खरा मानला जाईल, ज्यामुळे इराणमध्ये मोठी अराजकता माजण्याची शक्यता आहे. सत्तेच्या या सारीपाटात अमेरिकेने आता चाल खेळली असून, पुढची हालचाल इराणच्या बाजूने काय होते, यावरच मध्यपूर्वेचे भवितव्य अवलंबून असेल.
निसर्गाच्या नियमानुसार 'पेरावे तसे उगवते' या उक्तीप्रमाणे, इराणने दशकांपासून जोपासलेली कट्टरता आता त्यांच्याच मुळावर उठल्याचे चित्र दिसत आहे. अमेरिकेचा 'महाबलिष्ठ' पवित्रा आणि इराणची 'बचावात्मक' तडजोड, या संघर्षात आता सामान्य इराणी जनतेचे आणि जागतिक शांततेचे काय होणार, हे येणारा काळच ठरवेल. तूर्तास, 83 कोटीच्या बक्षिसाने आणि ट्रम्प यांच्या एका विधानाने इराणच्या सत्तेचा पाया मात्र नक्कीच हादरला आहे.
