इराण: काळाची पावले वेगाने पडत आहेत आणि जगाचे डोळे सध्या घड्याळाच्या काट्याकडे खिळले आहेत. पश्चिम आशियातील रणधुमाळी आता अशा वळणावर येऊन ठेपली आहे, जिथे केवळ एका तासाचा फरक जागतिक नकाशावरील शांतता भंग करू शकतो. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणला दिलेली 48 तासांची निर्वाणीची मुदत आज रात्री आठ वाजता संपणार आहे. हा केवळ एका देशाचा इशारा नसून, एका संभाव्य महायुद्धाची नांदी ठरण्याची शक्यता आहे. आजची रात्र ही केवळ इराणसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी आणि सुरक्षिततेसाठी 'अग्नीपरीक्षा' ठरणार आहे.
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी त्यांच्या आक्रमक शैलीत इराणला आधीच स्पष्ट संकेत दिले आहेत की, जर त्यांनी 'स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुज'चा महत्त्वपूर्ण जलमार्ग खुला केला नाही, तर इराणमध्ये 'ऊर्जा प्रकल्प डे' आणि 'ब्रिज डे' साजरा केला जाईल. याचा अर्थ सरळ आहे, इराणचे वीज प्रकल्प आणि महत्त्वाचे पूल अमेरिकेच्या क्षेपणास्त्रांच्या लक्ष्यावर आहेत. ट्रम्प यांच्या या इशाऱ्याने इराणमध्ये मोठ्या प्रमाणावर 'ब्लॅक आऊट' होण्याची भीती निर्माण झाली आहे. एकीकडे ट्रम्प इराणसोबत सकारात्मक चर्चा सुरू असल्याचा दावा करत आहेत, तर दुसरीकडे इराणने हा दावा पूर्णपणे फेटाळून लावत अमेरिकेच्या मुत्सद्देगिरीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे.
या तणावपूर्ण वातावरणात पडद्यामागेही मोठ्या हालचाली सुरू आहेत. ट्रम्प यांचे निकटवर्तीय स्टीव विटकॉफ आणि जेरेड कुशनर हे इराणी नेत्यांशी संपर्क साधून युद्धाची ही भीषण परिस्थिती टाळण्यासाठी प्रयत्न करत असल्याची माहिती समोर आली आहे. या चर्चेला अधिकृत स्वरूप देण्यासाठी आणि वेळ पडल्यास चर्चेच्या टेबलावर बसण्यासाठी अमेरिकेने उपराष्ट्रपती जेडी वान्स यांना पर्याय म्हणून ठेवले आहे. अमेरिकेचा हा दुहेरी पवित्रा, एकीकडे लष्करी कारवाईची धमकी आणि दुसरीकडे चर्चेचे दरवाजे उघडे ठेवणे हे इराणला नमवण्यासाठीची एक मोठी रणनीती मानली जात आहे.
दरम्यान, या आगीत तेल ओतण्याचे काम इस्रायलने केले आहे. इस्रायलच्या लष्कराने थेट इराणी जनतेला संबोधित करत एक खळबळजनक इशारा दिला आहे. खास फारसी भाषेत जारी केलेल्या या संदेशात इस्रायलने म्हटले आहे की, "आज मंगळवारी रात्री नऊ वाजेपर्यंत (इराणच्या वेळेनुसार) कोणत्याही ट्रेनचा वापर करू नका." जर तुम्ही रेल्वेमध्ये किंवा रेल्वे रुळांच्या आसपास असाल, तर तुम्ही स्वतःचे आयुष्य संकटात घालत आहात, असे इस्रायलने स्पष्टपणे बजावले आहे. या इशाऱ्यामुळे इराणच्या अंतर्गत भागात घबराटीचे वातावरण असून, अमेरिकेच्या हल्ल्याचा पहिला टप्पा रेल्वे आणि दळणवळण यंत्रणा उद्ध्वस्त करण्याचा असू शकतो, असा अंदाज वर्तवण्यात येत आहे.
'स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुज' हा केवळ एक जलमार्ग नसून तो जागतिक तेलपुरवठ्याचा मुख्य स्त्रोत आहे. इराणने हा मार्ग बंद ठेवण्याची घेतलेली भूमिका अमेरिकेला आणि जागतिक बाजारपेठेला परवडणारी नाही. त्यामुळेच ट्रम्प यांनी इराणला चर्चेच्या टेबलावर आणण्यासाठी आतापर्यंतचा सर्वात कठोर पवित्रा घेतला आहे. जर आज रात्री आठ वाजेपर्यंत इराणने नमती भूमिका घेतली नाही, तर मध्यरात्रीनंतर पश्चिम आशियात बॉम्बचा वर्षाव होण्याची दाट शक्यता आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, आजची रात्र ही केवळ लष्करी कारवाईची नसून ती 'मुत्सद्देगिरी विरुद्ध युद्ध' अशा संघर्षाची आहे. ट्रम्प यांची 'डेडलाईन', इस्रायलचा रेल्वे प्रवासाचा इशारा आणि विटकॉफ यांची गुप्त चर्चा या सर्व घडामोडी पाहता, इराण आता कोणाचे ऐकणार आणि जगाला एका मोठ्या संकटातून वाचवणार की नाही, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. जगाचा श्वास रोखला गेला असून, पुढील काही तास हे या युद्धाला नवी दिशा देणारे ठरणार आहेत.
