वॉशिंग्टन: मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर जागतिक ऊर्जा बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी जगातील महत्त्वाच्या तेल वाहतुकीच्या मार्गांपैकी एक असलेल्या हॉर्मुज सामुद्रधुनीच्या सुरक्षेसाठी इतर देशांनी पुढाकार घ्यावा, असे आवाहन केले आहे. या सामुद्रधुनीतून जगातील मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायूची वाहतूक होते. त्यामुळे येथे निर्माण झालेला तणाव जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे.
आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाच्या किमतींमध्येही मोठी चढउतार दिसून येत आहे. ब्रेंट क्रूडचे वायदे दर 0.23 टक्क्यांनी घसरून प्रति बॅरल 102.90 डॉलरवर आले, तर अमेरिकन वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट क्रूडची किंमत 1.08 टक्क्यांनी घसरून 97.64 डॉलर प्रति बॅरलवर पोहोचली. मात्र मागील सत्रात दोन्ही करारांमध्ये मोठी वाढ झाली होती. गेल्या एका महिन्यात या दरांमध्ये 40 टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली असून 2022 नंतरचा हा सर्वाधिक स्तर मानला जात आहे.
अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या हल्ल्यानंतर तेहरानने हॉर्मुज सामुद्रधुनीतून होणारी तेल वाहतूक थांबवल्याचा परिणाम बाजारावर दिसून आला आहे. या मार्गातून जगातील सुमारे पाचवा हिस्सा असलेल्या तेलपुरवठ्याची वाहतूक होते. त्यामुळे या मार्गातील अडथळ्यामुळे जागतिक पुरवठ्यावर मोठा परिणाम झाला असून ऊर्जा बाजारात अभूतपूर्व व्यत्यय निर्माण झाल्याचे मानले जात आहे.
दरम्यान, ट्रम्प यांनी सांगितले की या महत्त्वाच्या ऊर्जा मार्गाच्या सुरक्षेसाठी अमेरिका काही देशांशी चर्चा करत आहे. हॉर्मुज सामुद्रधुनीत संयुक्त पाळत ठेवण्याच्या आणि सुरक्षा वाढवण्याच्या पर्यायांवरही विचार सुरू आहे. तसेच अमेरिका इराणशी संपर्कात असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले, मात्र संघर्ष संपवण्यासाठी तेहरान गंभीर चर्चेसाठी तयार आहे की नाही याबाबत त्यांनी शंका व्यक्त केली.
या संघर्षात इराणच्या खार्ग बेटावरील तेल निर्यात केंद्रही चर्चेत आले आहे. अमेरिकेने लष्करी लक्ष्यांवर हल्ले केल्यानंतर ट्रम्प यांनी खार्ग आयलंडवर पुढील कारवाईचा इशाराही दिला. हे बेट इराणच्या सुमारे 90 टक्के तेल निर्यातीचे केंद्र मानले जाते. दुसरीकडे, इराणी ड्रोन हल्ल्यांमुळे संयुक्त अरब अमिरातीतील फुजैराह येथील महत्त्वाच्या तेल टर्मिनललाही लक्ष्य करण्यात आले. काही काळासाठी येथे तेल लोडिंग थांबले होते, मात्र नंतर ते पुन्हा सुरू करण्यात आल्याची माहिती सूत्रांनी दिली आहे.
फुजैराह हे हॉर्मुज सामुद्रधुनीबाहेरील एक महत्त्वाचे तेल निर्यात केंद्र मानले जाते. येथून संयुक्त अरब अमिरातीच्या मुरबन क्रूड तेलाची दररोज सुमारे एक दशलक्ष बॅरल निर्यात होते, जे जागतिक मागणीच्या सुमारे एक टक्के इतके आहे. त्यामुळे या परिसरातील तणावाचा जागतिक तेलपुरवठ्यावर थेट परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
दरम्यान, आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सीने जागतिक बाजारातील तणाव कमी करण्यासाठी मोठा निर्णय जाहीर केला आहे. एजन्सीने 400 दशलक्ष बॅरलपेक्षा जास्त तेलसाठे बाजारात सोडण्याची घोषणा केली आहे. आशिया आणि ओशेनिया देशांमधील साठे तात्काळ उपलब्ध केले जाणार असून युरोप आणि अमेरिकेतील साठे मार्चच्या अखेरीस बाजारात येण्याची शक्यता आहे.
तथापि, संघर्ष तिसऱ्या आठवड्यात प्रवेश करत असतानाही त्याचा स्पष्ट शेवट दिसत नसल्यामुळे जागतिक बाजारपेठेत चिंतेचे वातावरण कायम आहे. मात्र अमेरिकेचे ऊर्जा मंत्री ख्रिस राइट यांनी हा संघर्ष पुढील काही आठवड्यांत संपण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. संघर्ष कमी झाल्यानंतर तेलपुरवठा पुन्हा स्थिर होईल आणि ऊर्जा दरांमध्ये घट होण्याची शक्यता असल्याचे त्यांनी सांगितले.
