India US Trade Deal: भारत आणि अमेरिका यांच्यातील व्यापार संबंधांना नव्या घडामोडींमुळे पुन्हा एकदा वेग आला आहे. काही महिन्यांपासून दोन्ही देशांमध्ये व्यापार कराराबाबत सविस्तर चर्चा सुरू होती. या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेतील न्यायालयीन निर्णयामुळे परिस्थितीत मोठा बदल झाला असून भारतासाठी नवी संधी निर्माण झाल्याची चर्चा रंगू लागली आहे.
अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाने माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या कार्यकाळात लागू करण्यात आलेल्या काही आयात शुल्कांना कायदेशीर मान्यता नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. या निर्णयानंतर अमेरिकेच्या टॅरिफ धोरणात बदल झाले आहेत. परिणामी, भारत-अमेरिका व्यापार कराराच्या अटींवर नव्याने विचार करण्याची शक्यता वाढली आहे.
कलम 8 का ठरतेय महत्त्वाचे?
भारत आणि अमेरिका यांच्यातील अंतरिम कराराच्या अंतिम टप्प्यात भारताने एक विशेष तरतूद समाविष्ट केली होती. या तरतुदीनुसार, जर कोणत्याही देशाने आयात-निर्यात शुल्कात बदल केला, तर दुसऱ्या देशाला करारातील अटी पुन्हा तपासण्याचा आणि त्यात सुधारणा करण्याचा अधिकार राहील. यालाच करारातील ‘कलम 8’ म्हणून ओळखले जाते.
अमेरिकेतील न्यायालयीन निर्णयामुळे पूर्वी लागू असलेली काही शुल्के रद्द किंवा बदलण्यात आली आहेत. त्यामुळे भारताला या कलमाचा आधार घेत नव्याने वाटाघाटी करण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते. व्यापार तज्ज्ञांच्या मते, भारत या संधीचा वापर करून आपल्या उद्योगांना अधिक लाभदायक अटी मिळवण्याचा प्रयत्न करू शकतो.
भारताला नेमका काय फायदा?
अमेरिकेने काही भारतीय उत्पादनांवर आकारण्यात आलेल्या शुल्कात बदल केल्याने व्यापार समतोलावर परिणाम झाला होता. आता परिस्थिती बदलल्यामुळे भारताला अमेरिकन वस्तूंवर समतोल साधण्यासाठी पुनर्विचार करता येऊ शकतो. यामुळे भारतीय उद्योग, विशेषतः औषधनिर्मिती, वस्त्रोद्योग आणि स्टील क्षेत्राला दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.
तथापि, या प्रक्रियेत भारताने फार कठोर भूमिका घेतली, तर करार अंतिम होण्यास विलंब होऊ शकतो. त्यामुळे दोन्ही देशांना समन्वय साधत तोडगा काढावा लागणार आहे.
पुढील पाऊल काय?
दोन्ही देशांतील अधिकाऱ्यांमध्ये नव्याने चर्चा सुरू होण्याची शक्यता आहे. भारत सरकार या परिस्थितीचा रणनीतिक वापर करून दीर्घकालीन फायद्यांचा विचार करत आहे. अमेरिकेसोबतचा व्यापार हा भारतासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असल्याने कोणताही निर्णय घेताना आर्थिक आणि राजनैतिक दोन्ही बाबींचा विचार केला जाणार आहे.
अमेरिकेतील न्यायालयीन निर्णयामुळे भारत-अमेरिका व्यापार संबंधांना नवे वळण मिळाले आहे. ‘कलम 8’मुळे भारताच्या हातात प्रभावी पर्याय उपलब्ध झाला असून आगामी वाटाघाटींमध्ये त्याचा कसा वापर केला जातो, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. पुढील काही आठवडे या दृष्टीने अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत.
