शारदीय नवरात्रीचा उत्सव देशभरात भक्तिभावाने साजरा केला जात आहे. गुरुवार, १५ ऑक्टोबर रोजी नवरात्रीची पाचवी माळ असून या दिवशी देवी दुर्गेच्या स्कंदमाता या स्वरूपाची पूजा केली जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार, स्कंदमाता ही प्रेम, माया, वात्सल्य आणि ज्ञानाचे प्रतीक मानली जाते. त्यामुळे या दिवशी देवीची आराधना करून अनेक भाविक सुख, समृद्धी आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करतात. या निमित्ताने जाणून घेऊया स्कंदमातेच्या पूजेची पद्धत, शुभ मुहूर्त, मंत्र आणि नैवेद्य.
कोण आहेत देवी स्कंदमाता?
नवरात्रीच्या नऊ माळांमध्ये देवी दुर्गेच्या नऊ रूपांची पूजा केली जाते. त्यातील पाचवी माळ स्कंदमातेला समर्पित असते. पौराणिक मान्यतेनुसार, भगवान कार्तिकेय यांना स्कंद या नावानेही ओळखले जाते. त्या स्कंदाच्या माता असल्यामुळे देवीला स्कंदमाता असे नाव पडले.
देवीच्या प्रतिमेत त्या आपल्या मांडीवर बाल कार्तिकेय यांना घेऊन सिंहावर विराजमान झालेल्या दिसतात. त्यांच्या हातात कमळाची फुले असतात. देवीचे हे रूप मातृत्व, धैर्य आणि ममतेचे प्रतीक मानले जाते. स्कंदमातेच्या उपासनेमुळे बुद्धी, ज्ञान आणि सकारात्मकतेची प्राप्ती होते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
स्कंदमातेची पूजा कशी करावी?
नवरात्रीच्या पाचव्या माळेला सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि घरातील पूजास्थान स्वच्छ करावे. त्यानंतर देवीची प्रतिमा किंवा मूर्ती स्वच्छ चौकीवर स्थापित करावी. पूजेसाठी फुले, अक्षता, धूप, दीप, फळे आणि मिठाई यांची तयारी करावी.
देवीसमोर तुपाचा दिवा लावून मनोभावे प्रार्थना करावी. त्यानंतर देवीला फुले अर्पण करून स्कंदमाता मंत्राचा जप करावा. इच्छेनुसार दुर्गा चालीसा किंवा देवीची आरती म्हणता येते. पूजा करताना मन शांत ठेवून श्रद्धेने देवीचे स्मरण करावे.
स्कंदमातेच्या पूजेचा शुभ मुहूर्त
१५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी स्कंदमातेच्या पूजेसाठी पुढील मुहूर्त दिले आहेत.
– ब्रह्म मुहूर्त : पहाटे ४ वाजून ५१ मिनिटे ते ५ वाजून ३९ मिनिटे
– अभिजित मुहूर्त : सकाळी ११ वाजून ४९ मिनिटे ते दुपारी १२ वाजून ३५ मिनिटे
– गोधूली मुहूर्त : संध्याकाळी ५ वाजून ४७ मिनिटे ते ६ वाजून ११ मिनिटे
– अमृत काळ : रात्री ८ वाजून ५८ मिनिटे ते १० वाजून ४५ मिनिटे
स्थानिक पंचांगानुसार मुहूर्तात फरक असू शकतो. त्यामुळे पूजेपूर्वी स्थानिक पंचांग तपासणे योग्य ठरेल.
देवीला कोणता नैवेद्य दाखवावा?
धार्मिक परंपरेनुसार, स्कंदमातेला केळी आणि केळ्यापासून तयार केलेले पदार्थ प्रिय मानले जातात. त्यामुळे देवीला केळी, केळीची खीर किंवा हलवा यांचा नैवेद्य दाखवता येतो. पूजेमध्ये पिवळ्या रंगाच्या फुलांचा वापर करणेही शुभ मानले जाते.
स्कंदमातेचा मंत्र आणि शुभ रंग
या दिवशी पिवळा किंवा पांढरा रंग परिधान करणे शुभ मानले जाते. पिवळा रंग आनंद, उत्साह आणि सकारात्मकतेशी जोडला जातो.
स्कंदमातेच्या पूजेदरम्यान पुढील मंत्राचा जप करू शकता.
ॐ देवी स्कंदमातायै नमः।
नवरात्रीच्या पाचव्या माळेला देवीची पूजा, मंत्रजप आणि आरती करून भक्त आपल्या मनोकामना पूर्ण होण्यासाठी प्रार्थना करतात. या सर्व धार्मिक परंपरा श्रद्धेवर आधारित असून भाविक आपल्या कुटुंबातील प्रथा आणि स्थानिक पंचांगानुसार पूजा करू शकतात.
