Amalaki Ekadashi 2026: हिंदू धर्मात फाल्गुन महिन्यातील शुक्ल पक्षातील एकादशीला 'आमलकी एकादशी' म्हणून विशेष स्थान आहे. या दिवशी भगवान विष्णूच्या पूजेसोबतच आवळ्याच्या झाडाची विधीवत पूजा करण्याची परंपरा आहे. धार्मिक श्रद्धा, पौराणिक कथा आणि आयुर्वेदातील औषधी गुणधर्म यांचा हा एक सुंदर मिलाफ आहे. 2026 मध्ये ही एकादशी शुक्रवार, 27 फेब्रुवारी रोजी साजरी केली जाणार आहे. शास्त्रानुसार, एकादशी तिथी 26 फेब्रुवारी रोजी मध्यरात्री 12:33 वाजता सुरू होईल आणि 27 फेब्रुवारी रोजी रात्री 10:32 वाजता समाप्त होईल. या व्रताची सांगता (पारण) 28 फेब्रुवारी रोजी सकाळी 6:47 ते 9:06 या वेळेत करणे शुभ ठरेल.
आवळ्याच्या झाडाचे आध्यात्मिक महत्त्व
पौराणिक मान्यतेनुसार, आवळ्याच्या झाडाला 'आदिवृक्ष' मानले जाते, ज्याची उत्पत्ती सृष्टीच्या आरंभी झाली होती. 'पद्मपुराणा'त उल्लेख केल्याप्रमाणे, या वृक्षात त्रिदेवांचा वास असतो; मुळांमध्ये भगवान विष्णू, खोडात भगवान शिव आणि वरच्या भागात ब्रह्मदेव वास्तव्यास असतात. साक्षात श्रीहरी विष्णू या वृक्षात निवास करत असल्याने, या दिवशी आवळ्याच्या झाडाची पूजा करणे म्हणजे प्रत्यक्ष परमेश्वराची सेवा करण्यासारखे मानले जाते. हे झाड केवळ वनस्पती नसून सृष्टी आणि जीवनशक्तीचे प्रतीक मानले जाते.
व्रत आणि दानाचे महात्म्य
आमलकी एकादशीचे व्रत केल्याने सर्व पापांचे निवारण होऊन मोक्षाचा मार्ग सुकर होतो, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. या दिवसाचे पुण्य हजार गायींच्या दानाइतके मोठे असल्याचे सांगितले जाते. शास्त्रानुसार, आवळ्याच्या झाडाचे दर्शन घेतल्यास एका गायीच्या दानाचे पुण्य मिळते, त्याला स्पर्श केल्यास दुप्पट आणि त्याचे फळ प्राशन केल्यास तिप्पट पुण्य लाभते. तसेच, या दिवशी स्नान करून आवळ्याच्या पाण्याचे दान करणे अत्यंत शुभ आणि फलदायी मानले जाते.
आरोग्य आणि निसर्ग संवर्धनाचा संदेश
धार्मिक महत्त्वासोबतच या सणाला आयुर्वेदाची जोड आहे. आवळ्याला 'अमृतफळ' म्हटले जाते, जे व्हिटॅमिन सी ने समृद्ध असून रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी अत्यंत गुणकारी आहे. बदलत्या ऋतूत शरीराला निरोगी ठेवण्यासाठी आवळ्याचे सेवन फायदेशीर ठरते. अनेक भाविक या दिवशी नवीन आवळ्याचे झाड लावून पर्यावरण रक्षणाचा संदेशही देतात. त्यामुळे हा सण केवळ कर्मकांड नसून निसर्ग आणि मानवी आरोग्याचा गौरव करणारा उत्सव आहे.
हेही वाचा - Today's Horoscope 2026: आज 'या' राशींच्या व्यक्तींना चांगल्या करिअरच्या संधी; वाचा संपूर्ण राशिभविष्य
कशी करावी पूजा?
आमलकी एकादशीची पूजा अत्यंत साध्या आणि सात्विक पद्धतीने करता येते. सकाळी लवकर स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करावीत आणि भगवान विष्णूचे स्मरण करावे. त्यानंतर आवळ्याच्या झाडाला जल अर्पण करून तिथे दिवा लावावा. झाडाची प्रदक्षिणा करून मनोभावे प्रार्थना करावी. शेवटी फळे आणि प्रसादाचे वाटप करून हा भक्तीचा सोहळा साजरा केला जातो. सुख, शांती आणि समृद्धीसाठी हा दिवस अत्यंत लाभदायक मानला जातो.
(Disclaimer : येथे दिलेली माहिती ज्योतिषीय ज्ञानावर आधारित आहे. याला कोणताही शास्त्रीय पुरावा नाही. जय महाराष्ट्र त्याची हमी देत नाही.)