आजकाल फिटनेस आणि बॉडी बिल्डिंगचा ट्रेंड झपाट्याने वाढत असल्यामुळे प्रोटीन सप्लिमेंट्सचा वापरही मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. जिमला जाणारे तरुण आणि तरुणी, खेळाडू आणि लवकर मसल्स तयार करण्याची इच्छा असलेले अनेक जण प्रोटीन पावडर किंवा इतर सप्लिमेंट्सचा आधार घेतात. प्रोटीन हे शरीरासाठी अत्यंत महत्त्वाचे पोषक तत्त्व आहे. ते स्नायू मजबूत ठेवणे, शरीरातील ऊतींची दुरुस्ती करणे आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यास मदत करते. मात्र, गरजेपेक्षा जास्त प्रमाणात प्रोटीन घेतल्यास शरीरावर अतिरिक्त ताण येऊ शकतो.
अतिरिक्त प्रोटीनमुळे विशेषतः किडनीवर अधिक दबाव येतो, कारण शरीरातील जास्त प्रोटीन फिल्टर करण्यासाठी किडनीला अधिक काम करावे लागते. त्याचबरोबर पचनाशी संबंधित समस्या जसे की गॅस, बद्धकोष्ठता किंवा जुलाब होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे जास्त प्रमाणात प्रोटीन सप्लिमेंट घेतल्यास यकृतावर म्हणजेच लिव्हरवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो का, हा प्रश्न अनेकांच्या मनात निर्माण होतो.
दिल्लीतील जीटीबी रुग्णालयाच्या माजी आहारतज्ज्ञ यांच्या मते, एखादी व्यक्ती मर्यादित प्रमाणात प्रोटीन सप्लिमेंट घेत असेल आणि त्याचे लिव्हर निरोगी असेल तर साधारणपणे त्याचा थेट अपाय होत नाही. मात्र दीर्घकाळ गरजेपेक्षा जास्त प्रमाणात सप्लिमेंट घेतल्यास शरीरातील चयापचय प्रक्रियांवर अतिरिक्त ताण येऊ शकतो. त्याचा परिणाम लिव्हरच्या कार्यावरही होण्याची शक्यता असते. विशेषतः आधीपासून लिव्हरशी संबंधित आजार असलेल्या व्यक्तींनी अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे.
अनेक प्रोटीन सप्लिमेंट्समध्ये फ्लेवर, प्रिझर्वेटिव्ह आणि इतर ॲडिटिव्ह्ज असतात. हे घटक लिव्हरसाठी अनुकूल नसू शकतात. तसेच तज्ज्ञांचा सल्ला न घेता जास्त डोस घेणे धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे संतुलित प्रमाणात आणि गरजेनुसारच प्रोटीन सप्लिमेंट घेणे हा सर्वात सुरक्षित मार्ग मानला जातो.
जास्त प्रोटीन सप्लिमेंट घेतल्यास दिसणारी लक्षणे
गरजेपेक्षा जास्त प्रोटीन घेतल्यास शरीर काही संकेत देऊ लागते. यात पोटाशी संबंधित समस्या जसे की गॅस, बद्धकोष्ठता, अपचन किंवा जुलाब यांचा समावेश होतो. वारंवार तहान लागणे, थकवा जाणवणे आणि डोकेदुखी हीही सामान्य लक्षणे आहेत. काही प्रकरणांमध्ये वजन वाढणे किंवा शरीरातील पोषण संतुलन बिघडणेही दिसून येते.
दीर्घकाळ जास्त प्रमाणात प्रोटीन घेतल्यास किडनीवर ताण वाढू शकतो आणि लघवीसंबंधित समस्या निर्माण होऊ शकतात. अशी लक्षणे सतत दिसत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये आणि त्वरित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
प्रोटीनची योग्य मात्रा किती?
प्रोटीनची गरज प्रत्येक व्यक्तीनुसार वेगळी असते. त्या व्यक्तीचे वजन, वय आणि शारीरिक हालचालींवर अवलंबून असते. साधारणपणे निरोगी व्यक्तीसाठी दररोज प्रति किलो वजनामागे 0.8 ते एक ग्रॅम प्रोटीन पुरेसे मानले जाते. नियमित व्यायाम करणाऱ्या किंवा जास्त शारीरिक श्रम करणाऱ्या व्यक्तींना यापेक्षा थोडी अधिक मात्रा आवश्यक असू शकते.
मात्र प्रोटीन सप्लिमेंट घेण्यापूर्वी तुमच्या रोजच्या आहारातून किती प्रोटीन मिळते याचा विचार करणे गरजेचे आहे. अनावश्यकपणे जास्त सप्लिमेंट घेण्याऐवजी डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसारच त्याचा वापर करणे आरोग्यासाठी अधिक सुरक्षित मानले जाते.
आरोग्य सूचना (Health Disclaimer): येथील आरोग्यविषयक माहिती ही केवळ सामान्य माहिती आणि जागरूकतेसाठी दिलेली आहे. कोणत्याही आजाराचे निदान, उपचार किंवा औषधोपचार करण्यापूर्वी नेहमी तज्ञ डॉक्टरांचा किंवा वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. या माहितीतून होणाऱ्या कोणत्याही परिणामासाठी जय महाराष्ट्र न्यूज चॅनेल जबाबदार राहणार नाही.
