मुंबईत गेल्या काही दिवसांपासून हवामानामध्ये मोठा बदल जाणवत आहे. तापमानात झपाट्याने घट झाल्याने शहर थंड हवामानाचा सामना करत असतानाच हवेतील प्रदूषणही धोकादायक पातळीवर पोहोचले आहे. त्यामुळे मुंबईकरांना एकाच वेळी थंडी आणि प्रदूषण या दोन गंभीर संकटांचा सामना करावा लागत आहे. शहरातील अनेक भागांमध्ये सकाळपासूनच धूरकट वातावरण पसरलेले दिसत असून हवेचा गुणवत्ता निर्देशांक (Air Quality Index, AQI) चिंताजनक स्वरूपात वाढत आहे.
मुंबईत रात्रीचे किमान तापमान 21 अंश सेल्सियसपर्यंत घसरले असून हे तापमान नोव्हेंबर महिन्याच्या सरासरीपेक्षा तब्बल पाच अंशांनी कमी आहे. उपनगरांतील सांताक्रूझ वेधशाळेत तर पारा 16 अंश सेल्सियसपर्यंत खाली आला आहे. उत्तर आणि मध्य भारतातून येणाऱ्या थंड वाऱ्यांमुळे ही थंडी जाणवत असल्याचे हवामान विभागाचे निरीक्षण आहे. ही घट 19 नोव्हेंबर पर्यंत राहू शकते, त्यानंतर वाऱ्यांची दिशा बदलल्यास तापमान पुन्हा वाढण्याची शक्यता आहे.
सध्या मुंबईचा सरासरी AQI 176 वर पोहोचला असून, हवा असमाधानकारक ते खराब या श्रेणीत गणली जात आहे. काही उपनगरांमध्ये हा निर्देशांक 200 च्याही पुढे गेला आहे. अशा परिस्थितीत श्वसनाचे त्रास, खोकला, डोळ्यांत जळजळ आणि दम्याचे लक्षणे वाढल्याचे डॉक्टर सांगत आहेत. बांधकाम प्रकल्पांमधील धूळ, वाहनांच्या धुरामुळे होणारे प्रदूषण आणि कमी वाऱ्याचा वेग यामुळे प्रदूषक घटक जमिनीच्या जवळच अडकून राहत आहेत. त्यामुळे संवेदनशील गटातील लोकांसाठी ही परिस्थिती अधिक धोकादायक बनत आहे. दुसरीकडे, शहरात तापमानही लक्षणीयरीत्या खाली आले आहे.
या दुहेरी संकटाच्या पार्श्वभूमीवर डॉक्टरांनी नागरिकांना विशेष काळजी घेण्याचा इशारा दिला आहे. श्वसनाचे आजार, दमा, हृदयाचे विकार आणि ज्येष्ठ नागरिकांनी सकाळी व रात्री बाहेर जाणे टाळावे. प्रदूषित भागात जाताना N95 मास्कचा वापर करावा, उबदार कपडे घालावेत आणि शरीरातील पाण्याची पातळी टिकून राहण्यासाठी पुरेसे पाणी प्यावे, असा सल्ला आरोग्यतज्ज्ञ देत आहेत.
देशाच्या इतर भागांमध्येही प्रदूषणाची स्थिती अधिक बिकट आहे. दिल्ली NCR मध्ये हवा ‘अत्यंत गंभीर’ श्रेणीत पोहोचली असून गाझियाबादमध्ये AQI 548 नोंदवण्यात आला आहे, जो देशातील सर्वाधिक आहे. नोएडा, मेरठ, हापुड आणि मुजफ्फरनगरमध्येही हवा अत्यंत खराब स्थितीत आहे. राजधानी दिल्लीचा AQI 445 असून, ही हवा आरोग्यासाठी अत्यंत घातक समजली जाते. शिमला आणि देहरादूनसारख्या शहरांच्या तुलनेत दिल्लीची हवा अनुक्रमे चारपट आणि दुप्पट अधिक प्रदूषित असल्याचे निरीक्षणात आले आहे. तज्ज्ञांच्या मते, हवामानातील गारठा आणि वाढते प्रदूषण ही आरोग्यासाठी अत्यंत धोकादायक बाब आहे. त्यामुळे नागरिकांनी खबरदारी घेणे आणि स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घेणे अत्यावश्यक आहे.
