Makar Sankranti 2026: भारतीय संस्कृतीतील अत्यंत महत्त्वाचा आणि श्रद्धेचा सण असलेली मकर संक्रांती यंदा तिथीमुळे विशेष चर्चेत आहे. दरवर्षी बहुतांश वेळा 14 जानेवारीला साजरी होणारी मकर संक्रांती 2026 मध्ये मात्र 15 जानेवारी रोजी साजरी केली जाणार आहे. त्यामुळे अनेक भक्तांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला होता. ज्योतिषीय गणना आणि धर्मतज्ज्ञांच्या मतानुसार यंदा 15 जानेवारी हीच तिथी संक्रांतीसाठी शास्त्रमान्य मानली जात आहे.
ज्योतिषशास्त्रानुसार सूर्यदेव 14 जानेवारी 2026 रोजी रात्री मकर राशीत प्रवेश करतात. सूर्याचा हा राशीपरिवर्तनाचा क्षण रात्री होत असल्याने ‘उदयातिथी’च्या नियमानुसार संक्रांतीचे पुण्यकर्म, स्नान, दान आणि धार्मिक विधी पुढील दिवशी करणे योग्य मानले जाते. त्यामुळे 15 जानेवारीला मकर संक्रांती साजरी करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
याशिवाय 14 जानेवारी रोजी एकादशी तिथी असल्याने त्या दिवशी काही अन्नपदार्थांचे सेवन वर्ज्य मानले जाते. संक्रांतीच्या दिवशी तिळ, तांदूळ आणि खिचडीचे विशेष महत्त्व असल्यामुळे धार्मिक नियमांनुसार सण पुढील दिवशी साजरा करणे अधिक योग्य ठरते.
मकर संक्रांतीचे धार्मिक आणि पौराणिक महत्त्व अत्यंत मोठे आहे. या दिवशी सूर्य दक्षिणायनातून उत्तरायणात प्रवेश करतो. उत्तरायण काळाला देवतांचा दिवस मानले जाते. याच दिवसापासून खरमास समाप्त होतो आणि विवाह, गृहप्रवेश, नामकरण, यज्ञ यांसारख्या शुभ कार्यांना पुन्हा प्रारंभ होतो.
पौराणिक कथांनुसार सूर्यदेव आपल्या पुत्र शनीदेवाच्या घरात, म्हणजेच मकर राशीत प्रवेश करतात. हे पिता-पुत्रातील मतभेद संपून नात्यांमध्ये गोडवा निर्माण होण्याचे प्रतीक मानले जाते. महाभारतातील भीष्म पितामहांनीही उत्तरायण येईपर्यंत देहत्याग न करता मोक्षासाठी प्रतीक्षा केल्याची कथा प्रसिद्ध आहे. तसेच याच दिवशी गंगा माता भगीरथाच्या पाठोपाठ सागराला मिळाल्याची धार्मिक मान्यता आहे.
मकर संक्रांती भारतभर विविध नावांनी आणि परंपरांनी साजरी केली जाते. महाराष्ट्रात तिळगूळ वाटून गोड बोलण्याचा संदेश दिला जातो. उत्तर प्रदेश आणि बिहारमध्ये खिचडीचा उत्सव साजरा केला जातो. गुजरातमध्ये पतंगोत्सवामुळे आकाश रंगीबेरंगी पतंगांनी भरून जाते. दक्षिण भारतात हा सण पोंगल म्हणून तर पंजाबमध्ये लोहडीच्या रूपात मोठ्या उत्साहात साजरा होतो.
या दिवशी पवित्र नद्यांमध्ये स्नान करून तिळ, गूळ, खिचडी, गरम कपडे यांचे दान केल्यास अक्षय पुण्य लाभते, अशी श्रद्धा आहे. आरोग्याच्या दृष्टीनेही तिळ आणि गूळ हिवाळ्यात शरीराला उष्णता देतात आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतात.
यंदा 15 जानेवारी रोजी श्रद्धा, दान आणि परंपरेचे पालन करत मकर संक्रांती साजरी करून जीवनात सुख, समृद्धी आणि नात्यांमध्ये सौहार्द टिकवण्याचा संकल्प करूया.
