Shardiya Navratri 2025: नवरात्रोत्सव हा भारतीय संस्कृतीतील सर्वात पवित्र आणि शक्तिपूजनाचा काळ मानला जातो. नऊ दिवसांच्या या उत्सवात देवी दुर्गेच्या नऊ रूपांची आराधना केली जाते. प्रत्येक दिवसाला एक वेगळा महत्व असतो आणि त्या दिवसाशी निगडित देवीचे रूप भक्तांना शक्ती, शांती आणि आनंद प्रदान करते.
आज 25 सप्टेंबर म्हणजेच नवरात्रीचा चौथा दिवस असून या दिवशी देवी दुर्गेचे कुश्मांडा रूप पूजले जाते. हे रूप अत्यंत तेजस्वी, आनंददायी आणि विश्वाला प्रकाशमान करणारे मानले जाते.
माता कुश्मांडा म्हणजे कोण? आणि तिने हे तेजस्वी रूप कसे धारण केले?
माता कुश्मांडा ही नवरात्रीच्या चौथ्या दिवशी पूजली जाणारी देवी आहे. तिच्या नावाचा अर्थच तिच्या स्वरूपाचे महत्त्व सांगतो कु म्हणजे लहान, उष्मा म्हणजे उर्जा आणि अंड म्हणजे ब्रह्मांड किंवा विश्व. जगाच्या निर्मितीपूर्वी सर्वत्र अंधार पसरला होता. तेव्हा देवीने आपले तेजस्वी हास्य करून विश्वाला प्रकाश दिला आणि ब्रह्मांडाची निर्मिती केली, असे मानले जाते. म्हणूनच त्यांना 'सृष्टीची आद्यजननी' किंवा 'संपूर्ण ऊर्जा व प्रकाशाची मूळ स्त्रोत' असेही म्हटले जाते. सिंहावर आरूढ असलेल्या या देवीला आठ भुजा असल्यामुळे त्यांना अष्टभुजा देवी असेही संबोधले जाते. तिच्या हातात कमंडलु, धनुष्य-बाण, कमळ, गदा, जपमाळ, चक्र आणि अमृतकलश असून हे सर्व तिच्या सामर्थ्याचे प्रतीक आहेत. तिचे स्वरूप भक्तांना आयुष्यभर उत्साह, आरोग्य, आनंद आणि आध्यात्मिक तेज प्रदान करणारे मानले जाते
चौथ्या दिवसाचे महत्त्व
या दिवशी पूजन केल्याने मानसिक तणाव, भीती, असुरक्षितता आणि भूतकाळातील अपराधीपणाची भावना दूर होते. कुश्मांडा देवीचे आशीर्वाद लाभल्याने हृदयचक्र (अनाहत चक्र) संतुलित होते व भक्तांच्या जीवनात सकारात्मकता येते.
पूजा विधी
या दिवशी भक्तांनी लवकर उठून स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे. घरात शुभ्र वातावरण निर्माण करून देवीसमोर दीप प्रज्वलित करावा. पिवळ्या रंगाचे वस्त्र, फुले, चुड्या आणि साड्या अर्पण करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. कारण पिवळा हा कुश्मांडा देवीचा प्रिय रंग आहे.
भक्तांनी पाच प्रकारची फळे, सुपारी, लवंग, वेलची तसेच गोड पान अर्पण करावे. यानंतर दुर्गा सप्तशती, दुर्गा चालीसा आणि विविध देवी मंत्रांचे पठण करावे. संध्याकाळी आरती करून नैवेद्य अर्पण केल्यानंतर व्रत सोडावे. उपवास करणाऱ्यांनी फक्त सात्त्विक आहारच ग्रहण करावा.
शुभ मुहूर्त (पूजन वेळ) :
सकाळी 6.15 ते सकाळी 8.15 (ब्रह्म मुहूर्त सर्वात उत्तम मानला जातो)
अभिजित मुहूर्त : दुपारी 12.00 ते 12.48
कुश्मांडा देवीची आरती
आरती कुश्मांडा मातेची
ॐ जय कुश्मांडा माता,
जय अम्बे दुर्गे ॥
तुझ्या भक्तीने माता,
मन होते निर्भय ॥
सिंहावर आरूढा,
आठ हात सुंदर ॥
हातात अस्त्रे शोभती,
तेज तुझे अमर ॥
कमंडलु, कमळ हातात,
अमृत कलशही आहे ॥
गदा, चक्र, धनुष्य-बाण,
भक्तांच्या रक्षा करते ॥
सूर्याला उर्जा देते,
विश्व तुझ्याने उजळे ॥
तुझ्या कृपेमुळे माता,
दुःख सारे टळे ॥
आरती ओवी तुझी,
गाते भक्तजन ॥
कुश्मांडा देवी कृपादृष्टी,
राहो माझ्यावर ॥
ॐ जय कुश्मांडा माता,
जय अम्बे दुर्गे ॥
कुश्मांडा देवी मंत्र
"सुरासम्पूर्णकलशं रुधिराप्लुतमेव च।
दधाना हस्तपद्माभ्यां कूष्माण्डा शुभदास्तु मे॥"
हा मंत्र भक्तिभावाने जपल्यास जीवनात सुख-समृद्धी, मानसिक शांती आणि आरोग्य प्राप्त होते.
उपसंहार
नवरात्रोत्सवातील प्रत्येक दिवस हा वेगळा आध्यात्मिक संदेश घेऊन येतो. चौथ्या दिवशी देवी कुश्मांडा पूजेमुळे भक्तांच्या जीवनात ऊर्जा, प्रगती आणि प्रकाश निर्माण होतो. तिच्या कृपेने जीवनातील अंधकार दूर होतो आणि नवी उमेद निर्माण होते. या पवित्र दिवशी केलेली पूजा, जप आणि आराधना हे जीवन अधिक आनंदी व यशस्वी करण्यासाठी प्रेरणादायी ठरते.
(Disclaimer : येथे दिलेली माहिती धार्मिक श्रद्धेवर आधारित आहे. याला कोणताही शास्त्रीय पुरावा नाही. जय महाराष्ट्र त्याची हमी देत नाही.)
