यंदा शारदीय नवरात्रीचा उत्सव ऑक्टोबर महिन्यात सुरू होत आहे. देवी दुर्गेचे भक्त या नऊ दिवसांत उपवास करतील आणि विधिवत पूजा-अर्चना करतील. शारदीय नवरात्रीची सुरुवात रविवार, 11 ऑक्टोबर 2026 रोजी होईल. या दिवशी घरांमध्ये आणि मंदिरांमध्ये ‘कलश स्थापना’ करून देवी दुर्गाच्या पूजेला सुरुवात होईल. नवरात्रीचा अंतिम दिवस, म्हणजेच 19 ऑक्टोबर रोजी ‘महानवमी’ असेल. त्यानंतरचा दिवस 20 ऑक्टोबर रोजी ‘विजयादशमी’ (दसरा) म्हणून साजरा केला जाईल. पंचांगानुसार, अश्विन शुक्ल पक्षातील ‘प्रतिपदा तिथी’ 10 ऑक्टोबर रोजी रात्री 9.19 च्या सुमारास सुरू होईल आणि 11 ऑक्टोबर रोजी रात्री 9.30 पर्यंत राहील. ‘उदय तिथी’नुसार (सूर्योदयकाळी अस्तित्वात असलेली तिथी), 11 ऑक्टोबर हा दिवस नवरात्रीचा पहिला दिवस मानला जाईल.
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी घटस्थापनेला विशेष महत्त्व आहे. याने देवी दुर्गाच्या नऊ दिवसांच्या उपासनेची सुरुवात होते. कलश स्थापनेनंतर देवी शैलपुत्रीची पूजा केली जाते. शहर आणि पंचांगानुसार घटस्थापनेच्या शुभ मुहूर्तात थोडाफार फरक असू शकतो; त्यामुळे, आपल्या स्थानिक पंचांगानुसार वेळ तपासून पाहणे योग्य ठरेल. कलश स्थापनेच्या विधीदरम्यान मातीच्या वेदीवर सातू (बार्ली) पेरण्याची प्रथा आहे. त्यानंतर, कलश पाण्याने भरला जातो आणि त्यावर आंबा किंवा अशोकाची पाने व नारळ ठेवला जातो. तसेच, पूजास्थानी ‘अखंड ज्योत’ (सतत तेवणारी ज्योत) प्रज्वलित करण्याचीही प्रथा आहे. नवरात्रीदरम्यान देवी दुर्गाच्या नऊ रूपांची पूजा केली जाते.
असा असेल पूजेचा क्रम :-
11 ऑक्टोबर – देवी शैलपुत्री
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी देवी शैलपुत्रीची पूजा केली जाईल. त्यांना देवी दुर्गेचे पहिले रूप मानले जाते.
12 ऑक्टोबर – देवी ब्रह्मचारिणी
दुसऱ्या दिवशी देवी ब्रह्मचारिणीची पूजा केली जाईल. या दिवशी भक्त उपवास करतात आणि देवीची पूजा करतात.
13 ऑक्टोबर – देवी चंद्रघंटा
तिसऱ्या दिवशी देवी चंद्रघंटाची पूजा केली जाते. देवीचे हे रूप धैर्य आणि शक्तीशी संबंधित आहे.
14 ऑक्टोबर – देवी कूष्माण्डा
चौथ्या दिवशी देवी कूष्माण्डाची पूजा केली जाईल.
15 ऑक्टोबर – देवी स्कंदमाता
पाचव्या दिवशी देवी स्कंदमातेची पूजा केली जाईल.
16 ऑक्टोबर – माता कात्यायनी
सहाव्या दिवशी माता कात्यायनी यांची पूजा केली जाईल.
17 ऑक्टोबर – देवी कालरात्री
सातव्या दिवशी देवी कालरात्रीची पूजा केली जाईल.
18 ऑक्टोबर – देवी महागौरी
आठव्या दिवशी देवी महागौरीची पूजा केली जाते. अनेक ठिकाणी या दिवशी ‘कन्या पूजन’ (कुमारिकांची पूजा) देखील केले जाते.
19 ऑक्टोबर – देवी सिद्धिदात्री
नवरात्रीच्या नवव्या दिवशी देवी सिद्धिदात्रीची पूजा केली जाईल. याच दिवशी ‘महानवमी’चा उत्सवही साजरा केला जाईल.
अष्टमी आणि नवमी कधी ?
या वर्षी नवरात्रीची अष्टमी 18 ऑक्टोबर रोजी आहे. या दिवशी देवी महागौरीची पूजा केली जाईल. अनेक घरांमध्ये अष्टमीला कन्यापूजन आणि हवन केले जाते. त्यानंतरचा दिवस, म्हणजेच 19 ऑक्टोबर, महानवमी असेल. नवमीच्या दिवशी देवी सिद्धिदात्रीची पूजा केली जाते. नवरात्रीचे व्रत पाळणारे अनेक भक्त ‘कन्या पूजन’ केल्यानंतर या दिवशी आपले व्रत सोडतात. मात्र व्रत सोडण्याबाबतची प्रथा कुटुंब आणि प्रदेशानुसार भिन्न असू शकते.
20 ऑक्टोबर रोजी दसरा
नवरात्रीनंतर 20ऑक्टोबर 2026 रोजी विजयादशमी जी दसरा म्हणूनही ओळखली जाते साजरी केली जाईल. या दिवशी, पूजा संपन्न झाल्यानंतर अनेक ठिकाणी देवी दुर्गाच्या मूर्तींचे विसर्जन केले जाते. दसरा सणादिवशी रावण, कुंभकर्ण आणि मेघनाद यांचे पुतळे जाळण्याचीही प्रथा आहे. हिंदू धर्मात विजयादशमी हा वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक मानला जातो. लोकमान्यतेनुसार, याच दिवशी भगवान श्रीरामांनी रावणाचा वध केला होता. त्याचबरोबर, देवीशी संबंधित परंपरेत हा सण माता दुर्गा हिचा महिषासुरावरील विजय याच्याशीही जोडला गेला आहे.
