ढाका : बांग्लादेशची राजधानी ढाका पुन्हा एकदा आंदोलनांनी चर्चेत आली आहे. माजी पंतप्रधान शेख हसीनांना न्यायालयाने मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावल्यानंतर देशभरात तीव्र प्रतिक्रिया उमटत असून हजारो लोक त्यांना बांग्लादेशात परत आणून फाशी देण्याची मागणी करत आहेत. 2024 मधील विद्यार्थी आंदोलनादरम्यान झालेल्या कथित हत्याकांडाच्या प्रकरणात आंतरराष्ट्रीय गुन्हे न्यायाधिकरणाने 17 नोव्हेंबर रोजी हसीना आणि माजी गृहमंत्री असदुज्जमान खान कमाल यांना मानवतेविरुद्ध गुन्ह्यांचा दोषी ठरवले. निर्णयाच्या वेळी हसीना न्यायालयात गैरहजर होत्या. या निर्णयानंतर देशातील तणाव अधिकच वाढला आहे.
रविवारी मुख्य विरोधी पक्ष बांग्लादेश नॅशनलिस्ट पार्टी (Bangladesh Nationalist Party, BNP) आणि जमात-ए-इस्लामी यांनी संयुक्त रॅली काढली. ढाका विद्यापीठ परिसरापासून शाहबाग चौकापर्यंतच्या या मोर्च्यात ‘हसीनांना फाशी द्या’ या घोषणा देण्यात आल्या. अनेक विद्यार्थी, पीडित कुटुंबीय आणि राजकीय कार्यकर्ते या आंदोलनात मोठ्या प्रमाणात सहभागी झाले. एका विद्यार्थ्याने सांगितले, “आमच्या भावंडांच्या हत्या करण्याचे आदेश हसीनांनी दिले. फाशी हीच न्यायाची खरी शिक्षा आहे.” BNPचे महासचिव मिर्झा फखरुल इस्लाम आलमगीर यांनी हा निर्णय “तानाशाहीचा शेवट” असल्याचे म्हटले आणि भारताने हसीनांना परत पाठवावे, अशी मागणी केली.
जमात-ए-इस्लामीचे महासचिव मिया गोलाम परवार यांनी या शिक्षेला “कोट्यवधी लोकांची अपेक्षा” असे संबोधले. 2024 मधील जुलै ऑगस्टमध्ये विद्यार्थ्यांनी सरकारी नोकरीतील 30 टक्के कोट्याच्या पुनर्स्थापनेविरोधात मोठे आंदोलन उभारले होते. या आंदोलनादरम्यान सुरक्षा दलांच्या कारवाईत संयुक्त राष्ट्रांच्या अहवालानुसार 1,400 हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला आणि हजारो जखमी झाले. अंतरिम सरकारचे प्रमुख मोहम्मद युनूस यांनी 2026 मध्ये निवडणुका घेण्याचे आश्वासन दिले असले तरी अवामी लीगवर लादलेल्या बंदीमुळे परिस्थिती आणखी तणावपूर्ण झाली आहे. हसीना समर्थकांनी नुकत्याच केलेल्या ‘लॉकडाउन’च्या आवाहनामुळे ढाक्यात वाहतूक ठप्प झाली आणि अनेक बसेस पेटवण्यात आल्या.
रविवारी झालेल्या रॅलीत सात अन्य पक्षांनीही निवडणूक सुधारणा मागितल्या. मात्र अहमदिया समुदायाला ‘काफिर’ घोषित करण्याच्या वादग्रस्त मागणीमुळे परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची झाली. पोलिसांनी लाठीचार्ज आणि अश्रुधुराचा वापर करून आंदोलकांना पांगवण्याचा प्रयत्न केला, ज्यात अनेकजण जखमी झाले. दरम्यान, शेख हसीनांनी त्यांच्या शिक्षेला “राजकीय सूड” असे संबोधले. एम्नेस्टी इंटरनॅशनलनेही या खटल्याची निष्पक्षता प्रश्नांत उपस्थित केली असून संयुक्त राष्ट्रांनी न्यायाची मागणी करताना फाशीला विरोध दर्शवला. बांग्लादेशातील या राजकीय संघर्षामुळे आगामी निवडणुकांपूर्वी अस्थिरता अजून वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
