Nepal Flood: नेपाळमधील रसुवा जिल्ह्यात बुधवारी भोटे कोशी नदीमध्ये आलेल्या विनाशकारी पुरामुळे प्रचंड जीवित व वित्तहानी झाली. शेकडो नागरिकांना आपला जीव गमवावा लागला असून हजारो लोक बेपत्ता आहेत. या आपत्तीनंतर सुरुवातीला हिमनदीचे सरोवर फुटल्याचा (GLOF) किंवा शक्तिशाली भूकंपाचा संशय व्यक्त केला जात होता. मात्र, आंतरराष्ट्रीय आणि स्थानिक हवामानशास्त्रज्ञांनी उपग्रह प्रतिमांच्या विश्लेषणावरून असे स्पष्ट केले आहे की, हा पूर केवळ भूकंपाचा परिणाम नसून, 'हिम-खडक स्खलन' (Ice-Rock Avalanche) हे या दुर्घटनेचे मुख्य कारण होते.
हिम-खडक स्खलन आणि 'भूस्खलन-धरण' निर्मिती
'द काठमांडू पोस्ट' आणि 'नॅशनल डिझास्टर रिस्क रिडक्शन अँड मॅनेजमेंट अथॉरिटी' (NDRRMA) च्या अहवालानुसार, रसुवागढी सीमेपासून ईशान्येकडे सुमारे 20 किलोमीटर अंतरावर बर्फ आणि खडकांचा प्रचंड साठा लेंडे नदीत कोसळला. भोटे कोशीची उपनदी असलेल्या लेंडे नदीचा प्रवाह या ढिगाऱ्यामुळे काही काळ अडवला गेला आणि तिथे एक तात्पुरते 'भूस्खलन-धरण' (Landslide Dam) तयार झाले. पाण्याच्या वाढत्या दबावामुळे हे नैसर्गिक धरण अचानक फुटले आणि चिखल व महाकाय खडकांनी भरलेला प्रचंड शक्तिशाली प्रवाह वेगाने सखल भागाकडे वाहत गेला, ज्यामुळे नदीकाठचे पूल आणि पायाभूत सुविधा नष्ट झाल्या.
भूकंपीय लहरींमागील गूढ आणि USGS चा सुधारित निष्कर्ष
भूकंपातून हा पूर आला की पुरामुळे भूकंपीय लहरी निर्माण झाल्या, यावरही महत्त्वाचा खुलासा झाला आहे. 'यूएस जिओलॉजिकल सर्व्हे'ने (USGS) सुरुवातीला बुधवारी सकाळी 8:37 वाजता तिबेटमध्ये 4.4 तीव्रतेच्या भूकंपाची नोंद केली होती. परंतु, दीर्घ-कालावधीच्या भूकंपीय लहरींच्या सखोल अभ्यासानंतर USGS ने आपल्या माहितीत सुधारणा केली. हिमनदीचा अथांग भाग कोसळल्यामुळे आणि ढिगारा वेगाने वाहून आल्यामुळे ही भूकंपीय ऊर्जा निर्माण झाली होती, असा निष्कर्ष काढत या घटनेचे वर्गीकरण 5.2 तीव्रतेची भूकंपीय घटना म्हणून करण्यात आले.
हेही वाचा – Nepal Flood : नेपाळचा मोठा निर्णय! भारत आणि अमेरिकेची मदत पथकं नाकारली; म्हणाला, 'आम्ही आपत्ती हाताळण्यास…'
शास्त्रज्ञांचे अंदाज आणि आंतरराष्ट्रीय अभ्यास
'ICIMOD' चे जिओ-इन्फॉर्मेशन असोसिएट सार्थक श्रेष्ठ आणि काठमांडू विद्यापीठाचे प्राध्यापक रिजन भक्त कायस्थ यांच्या मते, परिस्थितीचा पूर्ण आराखडा स्पष्ट होण्यासाठी आणखी 1 ते 2 आठवडे लागतील. ICIMOD च्या माहितीनुसार, अवघ्या 30 मिनिटांत गल्छी येथे त्रिशूल नदीची पातळी 9 मीटरने, तर मालेखू येथे 7 मीटरने वाढली होती. एका जुन्या अभ्यासानुसार, नेपाळ, भारत आणि तिबेट खोऱ्यात तब्बल 3,624 हिमनदी-सरोवरे आहेत; ज्यापैकी 47 सरोवरे अत्यंत धोकादायक मानली जातात आणि त्यातील 21 सरोवरे एकट्या नेपाळमध्ये आहेत, ज्यामुळे या भागात हिमनदी कोसळण्याचा धोका सतत कायम असतो.
