India-Iran Relations: अमेरिका आणि इराणमधील तणाव दिवसेंदिवस अधिक तीव्र होत असून, याचे पडसाद आंतरराष्ट्रीय राजकारणात स्पष्टपणे दिसू लागले आहेत. इराणमधील अंतर्गत अस्थिरता, सरकारविरोधी आंदोलन आणि त्यावर अमेरिकेने घेतलेली भूमिका यामुळे दोन्ही देशांमधील संघर्ष टोकाला पोहोचल्याचे चित्र आहे. अशा संवेदनशील परिस्थितीत भारताने इराणच्या बाजूने घेतलेली ठाम भूमिका जगाचं लक्ष वेधून घेत आहे.
इराणमध्ये सध्या मोठ्या प्रमाणावर सरकारविरोधी आंदोलन सुरू असून, या आंदोलनाला अमेरिकेने उघड पाठिंबा दिला आहे. अमेरिकेच्या या भूमिकेमुळे इराणमधील परिस्थिती अधिक चिघळल्याचा आरोप तेहरानकडून करण्यात आला आहे. कोणत्याही बाह्य शक्तीचा हस्तक्षेप आम्ही सहन करणार नाही, असा स्पष्ट इशारा इराणने दिला आहे. त्याचवेळी अमेरिका इराणविरोधात आक्रमक पवित्रा घेत असल्याचे संकेत मिळत असून, युद्धाची शक्यता वर्तवली जात आहे.
या पार्श्वभूमीवर भारताने संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवाधिकार परिषदेत इराणविरोधी ठरावावर मतदान करताना वेगळी भूमिका घेतली. भारताने या ठरावाच्या विरोधात मतदान करत इराणला अप्रत्यक्ष पाठिंबा दिला. या निर्णयामुळे अमेरिका आणि तिच्या मित्रदेशांना मोठा धक्का बसल्याचे मानले जात आहे.
भारताच्या या भूमिकेबद्दल नवी दिल्लीतील इराणचे राजदूत मोहम्मद फताली यांनी उघडपणे आभार मानले आहेत. भारताने घेतलेली भूमिका ही केवळ राजनैतिक नव्हे, तर दोन्ही देशांमधील दीर्घकालीन मैत्रीचे प्रतीक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. भारत आणि इराण यांचे संबंध अनेक दशकांपासून मजबूत असून, ऊर्जा, व्यापार आणि रणनीतिक पातळीवर दोन्ही देशांमध्ये सहकार्य आहे.
विशेष म्हणजे, चाबहार बंदरावर पुन्हा निर्बंध लादण्याच्या तयारीत असलेल्या अमेरिकेच्या भूमिकेच्या विरोधात भारताने उघडपणे इराणची साथ दिली आहे. चाबहार बंदर भारतासाठी रणनीतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. या बंदराच्या माध्यमातून भारताला मध्य आशिया आणि अफगाणिस्तानशी थेट व्यापार मार्ग मिळतो.
या संपूर्ण घडामोडींमध्ये आणखी एक महत्त्वाची बाब म्हणजे भारतासोबत चीन आणि पाकिस्तानही या मुद्द्यावर एकाच भूमिकेत असल्याचे दिसून आले आहे. आंतरराष्ट्रीय राजकारणात क्वचितच दिसणारी ही स्थिती चर्चेचा विषय ठरत आहे.
दरम्यान, अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणविरोधात आक्रमक वक्तव्य करत परिस्थिती अधिक तापवली आहे. अमेरिकेकडून कोणत्याही क्षणी कारवाई होऊ शकते, असे संकेत दिले जात आहेत. त्यावर इराणनेही तितक्याच कठोर शब्दांत प्रत्युत्तर दिले असून, युद्ध झाले तर त्याचे परिणाम संपूर्ण जगाला भोगावे लागतील, असा इशारा दिला आहे.
एकूणच, अमेरिका-इराण संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर भारताने घेतलेली भूमिका जागतिक राजकारणात नवा संदेश देणारी ठरत असून, येत्या काळात या निर्णयाचे दूरगामी परिणाम दिसून येण्याची शक्यता आहे.