India-US Trade: अमेरिका आणि भारत यांच्यात सुरू असलेल्या व्यापार ताणाला आता एक वेगळं वळण मिळालं आहे. अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारतावर लावलेले उच्च टॅरिफ आणि त्यामागील कारणे हे गेल्या काही महिन्यांपासून चर्चेत होते. रशियाकडून स्वस्त दरात कच्चे तेल खरेदी केल्यामुळे अमेरिकेने भारतावर दबाव वाढवण्याचा प्रयत्न केला. 50 टक्क्यांपर्यंत वाढवलेला टॅरिफ हा भारताच्या निर्यातीला मोठा फटका देईल असा अंदाज अनेकांनी वर्तवला होता. मात्र वास्तवात परिस्थिती याच्या अगदी विरुद्ध घडताना दिसत आहे.
भारतातील निर्यातीने आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीपासूनच चांगली गती पकडली आहे. अपेक्षित मंदीचा फटका बसण्याऐवजी निर्यात उलट वाढताना दिसली असून गेल्या वर्षाच्या तुलनेत 2 टक्क्यांहून अधिक वाढ नोंदवली गेली आहे. यामुळे अमेरिकेच्या टॅरिफ धोरणाचा भारतावर तितका विपरीत परिणाम झाला नाही, हे स्पष्ट दिसून आले आहे.
दरम्यान, अमेरिकेने भारतावरील टॅरिफ कमी करण्याबाबत संकेत दिले असले तरी त्यासाठी व्यापक व्यापार करार होणे गरजेचे आहे. दोन्ही देशांमध्ये या संदर्भात चर्चाही सुरू आहे. टॅरिफ कमी झाल्यास निर्यात आणखी वेगाने वाढेल आणि भारताच्या उत्पादन उद्योगाला मोठा आधार मिळेल, असा तज्ज्ञांचा अंदाज आहे.
याच घडामोडींमध्ये भारताने एक महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे, ज्याला ‘मास्टरस्ट्रोक’ म्हटले जात आहे. आंतरराष्ट्रीय व्यापारात संतुलन राखण्यासाठी, अमेरिकेचा दबाव कमी करण्यासाठी आणि नवीन बाजारपेठांमध्ये स्वतःची उपस्थिती वाढवण्यासाठी भारताने चीनसोबतचे संबंध पुन्हा मजबूत करण्याचे संकेत दिले आहेत.
पूर्व लडाखमधील तणावानंतर भारताने चीनी नागरिकांसाठी पर्यटक व्हिसा सेवा बंद केली होती. मात्र आता भारताने पुन्हा एकदा ही सुविधा सुरू करून चीनी पर्यटकांसाठी दारे उघडली आहेत. जगभरातील चीनी नागरिक आता भारतीय दुतावासातून पर्यटक व्हिसासाठी अर्ज करू शकतील. हे धोरण भारताच्या पर्यटन क्षेत्राला नवीन उभारी देण्यास मदत करेल, असा विश्वास तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.
भारताच्या या नवीन भूमिकेमुळे चीनसोबतचे संबंध मोकळे होण्याची शक्यता वाढली आहे. दुसरीकडे, चीन आणि भारत एकमेकांच्या जवळ आले तर अमेरिकेला राजकीय आणि आर्थिक पातळीवर मोठा धक्का बसू शकतो. कारण आशियातील दोन सर्वात मोठ्या बाजारव्यवस्थांचा परस्पर सहकार्य अमेरिकेसाठी आव्हानात्मक ठरू शकतो.
भारताच्या नव्या व्यापार धोरणातून स्पष्ट संकेत मिळत आहेत की देश आता एका देशावर अवलंबून राहणाऱ्या धोरणांपासून दूर जात आहे आणि बहुपक्षीय व्यापार भागीदारी मजबूत करण्यावर भर देत आहे. अमेरिकेच्या टॅरिफ धोरणावर अवलंबून न राहता भारताने नव्या बाजारपेठांचे दरवाजे उघडल्याने जागतिक राजकारणात त्याचे स्थान आणखी बळकट होण्याची चिन्हे आहेत.
