अमेरिका आणि इराण यांच्यातील अनेक महिन्यांच्या तणावाच्या आणि युद्धसदृश परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर एक मोठी बातमी समोर आली आहे. 'द न्यूयॉर्क टाइम्स'मधील एका वृत्तानुसार, इराणने आपला संवर्धित युरेनियमचा साठा सोडून देण्यास सहमती दर्शवली आहे. हा तो युरेनियमचा साठा आहे, ज्याला अमेरिका आणि इस्रायल दीर्घकाळापासून इराणच्या अणुशस्त्र कार्यक्रमासाठी सर्वात मोठा धोका मानत आले आहेत. अमेरिकी अधिकाऱ्यांच्या हवाल्याने दिलेल्या अहवालानुसार, तेहरानने आपला संवर्धित युरेनियमचा साठा सोडण्यास सर्वसाधारण संमती दिली आहे. तथापि, हे युरेनियम तिसऱ्या देशाला दिले जाईल, नष्ट केले जाईल, की आंतरराष्ट्रीय देखरेखीखाली ठेवले जाईल, हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. हे पुढील वाटाघाटींमध्ये ठरवले जाईल.
आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्थेच्या (IAEA) अंदाजानुसार, इराणकडे 60% पर्यंत समृद्ध केलेले अंदाजे 440 किलोग्रॅम युरेनियम आहे. इस्रायली अधिकाऱ्यांच्या मते, या साठ्यावर आणखी प्रक्रिया केल्यास, त्याचा वापर अनेक अण्वस्त्रे बनवण्यासाठी केला जाऊ शकतो. यामुळेच अमेरिकेने वाटाघाटींसाठी हा मुद्दा सातत्याने एक प्रमुख पूर्वअट बनवला आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी यापूर्वी या युरेनियम साठ्याला "अणुधूळ" असे संबोधले आहे आणि वाटाघाटी अयशस्वी झाल्यास लष्करी पर्याय खुले असतील असा स्पष्ट इशारा दिला आहे.
न्यूयॉर्क टाइम्सच्या एका अहवालानुसार, इराणला सुरुवातीला या प्राथमिक करारामध्ये युरेनियम साठ्यांबाबत कोणतीही वचनबद्धता करायची नव्हती. हा मुद्दा नंतरच्या वाटाघाटींमध्ये उपस्थित केला जावा, अशी त्यांची इच्छा होती. तथापि, अमेरिकेच्या वाटाघाटी करणाऱ्या पथकाने एक स्पष्ट संदेश दिला की, जर सुरुवातीलाच या मुद्द्यावर कोणताही करार झाला नाही, तर अमेरिका चर्चा सोडून लष्करी हल्ला करू शकते.
अहवालानुसार, अमेरिकेच्या लष्कराने इराणच्या अणुसुविधांवर हल्ला करण्यासाठी अनेक पर्याय तयार केले होते. या पर्यायांमध्ये भूमिगत अणुसुविधांवर बंकर भेदक शक्तिशाली बॉम्बने हल्ला करणे, इस्फहान अणुसुविधेवर थेट बॉम्बफेक करणे आणि अमेरिका-इस्रायलची संयुक्त कमांडो मोहीम यांचा समावेश होता. मात्र, ट्रम्प यांनी कमांडो मोहिमेला मंजुरी दिली नाही.
संपूर्ण करारामध्ये काय समाविष्ट आहे?
ॲक्सिऑसच्या अहवालानुसार, अमेरिका आणि इराण यांच्यात होत असलेल्या मोठ्या करारामध्ये केवळ अणुसमस्याच नाही, तर पूर्ण-प्रमाणातील युद्ध टाळण्यासाठीच्या एका पॅकेजचाही समावेश आहे. जर हा करार अंतिम झाला, तर त्यात खालील गोष्टींचा समावेश असेल:
60 दिवसांसाठी युद्धविराम लागू राहील.
होर्मुझची सामुद्रधुनी खुली केली जाईल.
इराणने तिथे पेरलेले सागरी सुरुंग काढून टाकेल.
जहाज वाहतूक पूर्ववत होईल.
त्या बदल्यात, अमेरिका इराणी बंदरांवरील नाकेबंदी उठवेल.
इराणला आपले तेल विकण्यात दिलासा मिळेल.
