इराण : पश्चिम आशियातील तणाव दिवसेंदिवस वाढत असून इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष अधिक तीव्र होत असल्याचे संकेत मिळत आहेत. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणला दिलेल्या कठोर इशाऱ्यानंतर तेहरानकडूनही तीव्र प्रतिक्रिया आली आहे. ट्रम्प यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले होते की, जर इराणने होर्मुज जलडमरूमध्य मार्गे होणारा तेलपुरवठा रोखण्याचा प्रयत्न केला, तर अमेरिकेकडून कठोर लष्करी कारवाई केली जाईल. या विधानाला उत्तर देताना इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सने इशारा दिला की परिस्थिती ताणली गेल्यास “एक लिटर तेलही या मार्गातून बाहेर जाऊ दिले जाणार नाही.”
ऊर्जा क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, इराणची ही भूमिका केवळ प्रादेशिक राजकारणापुरती मर्यादित नसून ती जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी गंभीर संकेत देणारी आहे. कारण होर्मुज जलडमरूमध्य हा जगातील सर्वात महत्त्वाच्या समुद्री तेलवाहतूक मार्गांपैकी एक मानला जातो. मध्यपूर्वेतील अनेक देशांमधून निघणाऱ्या कच्च्या तेलाचा मोठा हिस्सा याच मार्गाने जगभर पोहोचतो. त्यामुळे हा मार्ग बंद झाला तर जागतिक ऊर्जा बाजारात मोठा धक्का बसू शकतो.
डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या इशाऱ्यानंतर काही तासांतच इराणकडून आलेल्या प्रतिक्रियेमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खळबळ उडाली. इराणच्या लष्करी नेतृत्वाने स्पष्ट केले की, अमेरिकेचे आणि इस्रायलचे हल्ले सुरू राहिल्यास ते तेलवाहतुकीवर कठोर निर्बंध घालण्याचा निर्णय घेऊ शकतात. ऊर्जा विश्लेषक शनाका एन्स्लेम परेरा यांच्या मते, या घटनाक्रमामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात अस्थिरता वाढण्याची शक्यता असून भविष्यात इंधनदरांवर त्याचा मोठा परिणाम होऊ शकतो.
इराणने केवळ होर्मुज मार्गापुरतेच नव्हे, तर संपूर्ण प्रदेशातील तेलपुरवठ्यावर परिणाम होऊ शकतो, असा इशाराही दिला आहे. अशा परिस्थितीत सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती, कुवैत, बहरेन, कतार आणि इराक या प्रमुख तेल उत्पादक देशांमधून होणाऱ्या पुरवठ्यावरही परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. जर हा पुरवठा खंडित झाला, तर जागतिक बाजारात तेलाच्या किंमती झपाट्याने वाढू शकतात.
दरम्यान, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनीही आपली भूमिका अधिक कठोर करत इराणला स्पष्ट चेतावणी दिली आहे. त्यांनी म्हटले आहे की, इराणने तेलपुरवठा रोखण्याचा प्रयत्न केला तर अमेरिकेकडून “वीसपट अधिक कठोर कारवाई” केली जाईल. त्यांच्या मते, अशा परिस्थितीत अमेरिकेची लष्करी प्रतिक्रिया इतकी तीव्र असेल की इराणला पुन्हा उभे राहणे कठीण होईल.
या वाढत्या संघर्षाचा परिणाम आधीच जागतिक इंधन बाजारावर दिसू लागला आहे. होर्मुज जलडमरूमध्यातून जाणाऱ्या जहाजांच्या हालचालींवर परिणाम होत असल्याने कच्च्या तेलाच्या किंमतींमध्ये चढ-उतार सुरू झाले आहेत. ऊर्जा पुरवठ्याचा हा महत्त्वाचा मार्ग बाधित झाल्यास जगभरातील पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरांवरही त्याचा थेट परिणाम होऊ शकतो.
एकूणच, इराण आणि अमेरिकेमधील हा वाढता तणाव केवळ मध्यपूर्वेपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. जागतिक ऊर्जा बाजार, व्यापारमार्ग आणि आर्थिक स्थैर्य यांवर त्याचे दूरगामी परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे लक्ष आता या घडामोडींवर केंद्रित झाले आहे.
