ओडिशा : ओडिशामध्ये मंगळवारी भिंत कोसळण्याच्या वेगवेगळ्या घटनांमध्ये तीन वर्षांच्या मुलासह तिघांचा मृत्यू झाला. दरम्यान, पावसाळ्याचा अजून एक महिना बाकी असतानाच राज्याने पावसाच्या सरासरी प्रमाणाचा टप्पा ओलांडला आहे, अशी माहिती अधिकाऱ्यांनी दिली. अतिवृष्टीच्या काळात मयूरभंज आणि संबलपूर जिल्ह्यांत या मृत्यूंची नोंद झाली. दरम्यान, भारतीय हवामान विभागाने (IMD) सुंदरगड, केओंझार आणि मयूरभंज जिल्ह्यांसाठी पुढील 24 तासांत मुसळधार ते अतिमुसळधार पावसाचा 'ऑरेंज अलर्ट' जारी केला आहे. अधिकृत आकडेवारीनुसार, 1 जून ते 31 ऑगस्ट या कालावधीत ओडिशामध्ये 1,154.3 मिमी पावसाची नोंद झाली. राज्याचा हंगामी सरासरी पाऊस 1,150.2 मिमी इतका असतो. म्हणजेच, जून ते सप्टेंबर या कालावधीसाठी अपेक्षित पावसाच्या प्रमाणापेक्षा हा पाऊस किंचित अधिक होता.
जून महिन्याच्या अखेरीस राज्यात पावसाची 47 टक्के तूट होती. परंतु जुलैमध्ये 92 टक्के अतिरिक्त आणि ऑगस्टमध्ये सरासरीपेक्षा 15 टक्के अधिक पाऊस झाला. ज्यामुळे हंगामाच्या सुरुवातीला झालेली पावसाची कमतरता भरून निघाली. भुवनेश्वर येथील हवामान केंद्राच्या माहितीनुसार, पावसाच्या या ताज्या फेरीत मयूरभंज जिल्हा सर्वाधिक बाधित झाला असून, बांगीरीपोशी येथे राज्यातील सर्वाधिक म्हणजे 24 तासांत 309.2 मिमी पावसाची नोंद झाली आहे. मयूरभंजमधील मटकाम्डिही गावात पहाटे 4 वाजण्याच्या सुमारास झोपेत असताना एका घराची मातीची भिंत आणि कौलारू छत अंगावर कोसळल्याने 49 वर्षीय सिंगो मुर्मू यांचा मृत्यू झाला.
बांगीरीपोशी येथे घडलेल्या अशाच एका घटनेत भूलनपूर गावातील लक्ष्मी सिंग यांचा मृत्यू झाला. त्या घरातून घरगुती सामान बाहेर काढत असताना मातीची एक कमकुवत झालेली भिंत त्यांच्या अंगावर कोसळली. तसेच, संबलपूर जिल्ह्यातील गोविंदपूर न्यू कॉलनी येथे मातीची भिंत अंगावर कोसळल्याने एका तीन वर्षांच्या मुलाचा मृत्यू झाला. सलग काही दिवसांच्या पावसामुळे कमकुवत झालेली ही भिंत दुपारी अचानक कोसळली आणि त्यात तो मुलगा अडकला. 13 ते 26 ऑगस्ट दरम्यान 10 जिल्ह्यांमधील 1,895 गावांमधील 13.5 लाखांहून अधिक लोक पुरामुळे बाधित झाले. तर बुडणे, भिंत कोसळणे, साप चावणे किंवा पुराच्या पाण्यात वाहून जाणे यांसारख्या घटनांमुळे 27 जणांचा मृत्यू झाला. हवामानतज्ज्ञ उमा शंकर दास यांनी मुसळधार पावसाच्या दीर्घ कालावधीचे श्रेय अंशतः बंगालच्या उपसागरावरील कमी दाबाच्या पट्ट्यांच्या (low-pressure systems) संथ हालचालीला दिले. "साधारणपणे, जेव्हा कमी दाबाची हवामान प्रणाली संथ गतीने सरकते, तेव्हा ती दिवसाला सुमारे 240 ते 340 किमी अंतर कापते," असे दास म्हणाले.
मात्र, 25 जुलै रोजी वायव्य बंगालच्या उपसागरावर तयार झालेली कमी दाबाची प्रणाली चार दिवसांत केवळ 470 किमी अंतरच पार करू शकली, म्हणजेच तिची सरासरी गती दिवसाला सुमारे 118 किमी इतकी होती, असे त्यांनी सांगितले. "ही गती संथ गतीने सरकणाऱ्या कमी दाबाच्या प्रणालीपेक्षाही लक्षणीयरीत्या कमी आहे," असे दास म्हणाले. जुलै महिन्यातील पहिल्या कमी दाबाच्या पट्ट्यामुळे 1 ते 6 जुलै दरम्यान ओडिशामध्ये 213.9 मिमी पाऊस झाला, तर दुसऱ्या पट्ट्यामुळे 15 ते 18 जुलै दरम्यान 103.9 मिमी पाऊस पडला. या भागात बराच काळ रेंगाळल्यामुळे तिथे मोठ्या प्रमाणात पाऊस झाला. दास यांनी सांगितले की, जागतिक तापमानवाढ आणि हवामान बदल हे कमी दाबाच्या प्रणालींची गती मंदावण्यास कारणीभूत ठरत असल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. "कमी दाबाच्या हवामान प्रणालींची गती आता मंदावत चालली आहे. परिणामी, या प्रणाली अधिक काळ सक्रिय राहत असल्याचे दिसून येत आहे, ज्यामुळे कमी कालावधीत मुसळधार पाऊस पडत आहे," असे ते म्हणाले.
या प्रणालीमुळे 3 सप्टेंबरच्या सकाळपर्यंत ओडिशामधील अनेक भागांत जोरदार पाऊस पडण्याची शक्यता आहे; त्यामुळे हवामान विभागाने विविध जिल्ह्यांसाठी 'रेड', 'ऑरेंज' आणि 'येलो' इशारे जारी केले आहेत. पुढील 24 तासांत सुंदरगड, केओंझार आणि मयूरभंज जिल्ह्यांत मुसळधार ते अति मुसळधार पावसाचा इशारा (ऑरेंज अलर्ट) देण्यात आला आहे. तसेच, बालासोर, भद्रक, झारसुगुडा, बरगड, संबलपूर, देवगड, अंगुल आणि सुवर्णपूर या जिल्ह्यांतही वादळी वारे आणि विजांच्या कडकडाटासह मुसळधार पावसाचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.
