Biggest El Nino Over a Century: प्रशांत महासागरात निर्माण होणारा 'एल निनो' (El Niño) हा हवामान प्रकार गेल्या शंभर वर्षांतील सर्वात शक्तिशाली आणि भयंकर ठरण्याचा इशारा ब्रिटनच्या हवामान विभागाने (Met Office) दिला आहे. प्रशांत महासागराच्या भूपृष्ठाचे तापमान सामान्य तापमानापेक्षा तब्बल 3°C पेक्षा अधिक वाढण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. मेट ऑफिसच्या दीर्घकालीन हवामान अंदाज विभागाचे प्रमुख ॲडम स्कॅफ यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, आधुनिक हवामान नोंदींच्या इतिहासात असा तीव्र बदल यापूर्वी कधीही पाहण्यात आलेला नाही. नोव्हेंबर महिना उजाडेपर्यंत ही उष्णता आणखी वाढून 3.9°C पर्यंत पोहोचू शकते.
2027 हे 100 वर्षांच्या मानवी इतिहासातील सर्वात उष्ण वर्ष ठरणार?
एल निनोचा सर्वाधिक प्रभाव त्याच्या निर्मितीनंतरच्या वर्षात जागतिक तापमानावर दिसून येतो. यामुळेच 2027 हे वर्ष 2024 च्या तापमानाचा विक्रम मोडून मानवी इतिहासातील सर्वात उष्ण वर्ष ठरण्याची शक्यता हवामान शास्त्रज्ञांनी व्यक्त केली आहे. जागतिक तापमान औद्योगिकीकरणापूर्वीच्या पातळीपेक्षा 1.5°C पेक्षा अधिक वाढण्याचा अंदाज असून, काही भागांत हे प्रमाण 1.7°C पर्यंतही पोहोचू शकते. दक्षिण अमेरिका, पश्चिम प्रशांत क्षेत्र आणि दक्षिण आफ्रिकेत या काळात भीषण दुष्काळाचा सामना करावा लागू शकतो.
मान्सून आणि शेती हंगामावर सावट
या भीषण एल निनोमुळे भारतातील मान्सूनवर आधीच विपरीत परिणाम झाला असून पाऊस खोळंबला आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) यंदाचा एकूण मान्सून दीर्घकालीन सरासरीच्या 90 टक्के राहण्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे, जो गेल्या 11 वर्षांतील सर्वात नीचांकी स्तर आहे. या हवामान बदलांचा थेट फटका भारतातील शेती क्षेत्राला बसणार असून, चालू खरीप हंगामासोबतच आगामी रब्बी हंगाम आणि पुढील वर्षातील पिकांच्या उत्पादनावरही याचे गंभीर परिणाम दिसून येतील.
खाद्यतेल आणि साखरेच्या साठ्यावर परिणाम; केंद्र सरकारकडून खबरदारीची पावले
आयआयटी कानपूरचे (IIT-Kanpur) अभ्यागत प्राध्यापक रघू मुर्तुगुड्डे यांच्या मते, एल निनोमुळे देशातील रब्बी पिकांचे उत्पादन घटू शकते. या संभाव्य संकटाचा सामना करण्यासाठी केंद्र सरकारने आधीपासूनच खबरदारी म्हणून खाद्यतेल आणि साखरेच्या पुरवठ्यावर नियंत्रण ठेवणारे धोरणात्मक निर्णय घेण्यास सुरुवात केली आहे. आगामी काळात उष्णतेच्या प्रचंड लाटा (Heatwaves) येण्याची शक्यता असल्याने पिकांचे मोठे नुकसान होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
जागतिक अन्नसुरक्षेला धोका; आंतरराष्ट्रीय पातळीवर चिंतेचे वातावरण
या अभूतपूर्व हवामान बदलांमुळे जगभरातील अन्नसुरक्षेचा (Food Security) प्रश्न अत्यंत गंभीर बनणार आहे. युरोपमध्ये तीव्र उष्णतेच्या लाटा आणि ऊर्जा संकटांमुळे हवामान उद्दिष्टे गाठण्यात अपयश येत आहे, तर दुसरीकडे पश्चिम आशियातील राजकीय तणावामुळे जागतिक परिस्थिती अधिक बिकट झाली आहे. या एल निनोमुळे जगातील सुमारे 5 कोटी लोक तीव्र अन्नटंचाई आणि भूकबळीच्या छायेत लोटले जाण्याची भीती संयुक्त राष्ट्रांनी व्यक्त केली आहे.
