नवी दिल्ली: देशाची युवा पिढी सध्या एका अदृश्य शत्रूशी झुंज देत आहे आणि तो शत्रू म्हणजे अमली पदार्थांचे व्यसन. नॅशनल क्राईम रेकॉर्ड ब्युरोच्या (National Crime Records Bureau, NCRB) ताज्या आकडेवारीनुसार, देशातील अमली पदार्थांच्या व्यापाराचे आणि सेवनाचे वास्तव अत्यंत भयावह आहे. आज देशाचा असा कोणताही कोपरा उरलेला नाही, जिथे अमली पदार्थांचे तस्कर सक्रिय नाहीत. विशेष म्हणजे, आजवर अमली पदार्थांसाठी 'बदनाम' असलेला पंजाब आता आकडेवारीच्या शर्यतीत मागे पडला असून, केरळ आणि महाराष्ट्र यांसारख्या राज्यांनी या यादीत अव्वल स्थान गाठले आहे. ही आकडेवारी केवळ गुन्हेगारीची नोंद नसून ती ढासळत्या सामाजिक आरोग्याची धोक्याची घंटा आहे.
आकडेवारीचे वास्तव आणि राज्यांची स्थिती
एनसीआरबीने नुकत्याच प्रसिद्ध केलेल्या 2024 च्या अहवालानुसार (2022 च्या डेटावर आधारित), अमली पदार्थांशी संबंधित एनडीपीएस (NDPS) कायद्यांतर्गत नोंदवलेल्या गुन्ह्यांमध्ये केरळ 26,619 केसेससह पहिल्या क्रमांकावर आहे. त्यापाठोपाठ महाराष्ट्र 13,830 केसेससह दुसऱ्या स्थानावर असून पंजाब तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. उत्तर प्रदेश आणि तामिळनाडू या राज्यांचाही समावेश पहिल्या पाचमध्ये होतो. मात्र, या आकडेवारीकडे पाहताना एक गोष्ट लक्षात घेणे गरजेचे आहे की, हे केवळ 'रिपोर्टेड' गुन्हे आहेत. ज्या राज्यांमध्ये पोलीस अधिक सक्रिय आहेत किंवा जिथे विशेष मोहिमा राबवल्या जातात, तिथे अशा गुन्ह्यांची नोंद जास्त दिसून येते.
तस्करीपेक्षा वैयक्तिक सेवनाचे प्रमाण अधिक
या अहवालातील सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे अमली पदार्थांच्या तस्करीपेक्षा त्याच्या वैयक्तिक सेवनाचे (Personal Consumption) प्रमाण वेगाने वाढत आहे. 2021 मध्ये अमली पदार्थांच्या सेवनाशी संबंधित 46,029 गुन्हे नोंदवले गेले होते, जे 2022 मध्ये तब्बल 68 टक्क्यांनी वाढून 77,172 वर पोहोचले आहेत. याउलट, तस्करीच्या गुन्ह्यांमध्ये केवळ 18 टक्क्यांची वाढ झाली आहे. याचा अर्थ असा की, समस्या केवळ पुरवठ्याची (Supply) नसून ती मागणीचीही (Demand) आहे. समाजाच्या खालच्या स्तरापर्यंत हे विष पसरत असल्याचे हे स्पष्ट संकेत आहेत.
हेही वाचा: Assam CM New: हिमंत बिस्वा सरमा होणार आसामचे मुख्यमंत्री; भाजप विधिमंडळ पक्षाच्या बैठकीत निर्णय; 'या' दिवशी घेणार शपथ
गांजा आणि हेरॉईनची विक्रमी जप्ती
अमली पदार्थांच्या जप्तीबाबत बोलायचे झाले तर 'गांजा' हा आजही तस्करांच्या पसंतीचा सर्वात मोठा पदार्थ असल्याचे दिसते. 2022 मध्ये देशात एकूण 17.16 लाख किलोग्रॅम अमली पदार्थ जप्त करण्यात आले, ज्यामध्ये 17.11 लाख किलोग्रॅम वाटा केवळ गांजाचा होता. मात्र, हेरॉईन आणि कोकेन सारख्या महागड्या ड्रग्जची जप्तीही कमी नाही. 3.18 लाख किलो पोस्ता आणि 4,798 किलो हेरॉईनची जप्ती ही बाब अधोरेखित करते की, आंतरराष्ट्रीय तस्कर भारतीय तरुणांना आपल्या जाळ्यात ओढण्यासाठी किती आक्रमकपणे प्रयत्न करत आहेत.
एका वर्षात गुन्ह्यांमध्ये 47 टक्क्यांची उसळी
2021 च्या तुलनेत 2022 मध्ये एनडीपीएस कायद्यांतर्गत नोंदवलेल्या एकूण गुन्ह्यांमध्ये 47 टक्क्यांची अवाढव्य वाढ झाली आहे. 2021 मध्ये 78,331 गुन्हे नोंदवले गेले होते, जे पुढच्याच वर्षी 1.15 लाखांवर पोहोचले. या गुन्ह्यांच्या तपासात जवळपास 1.45 लाख लोकांना अटक करण्यात आली आहे. कोकेनची जप्ती केवळ 71.82 किलो असली तरी, जागतिक बाजारपेठेतील तिची किंमत आणि त्यामागे असलेले गुन्हेगारी जाळे पोलिसांसाठी मोठे आव्हान ठरत आहे.
एनसीआरबीने त्यांच्या अहवालात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की, राज्यांची तुलना करताना अत्यंत सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे. एखाद्या राज्यात जास्त गुन्हे नोंदवले गेले याचा अर्थ असा नाही की ते राज्य सर्वात जास्त असुरक्षित आहे. कित्येकदा पोलिसांची तत्परता आणि पारदर्शक नोंदणी पद्धतीमुळेही गुन्ह्यांचा आकडा मोठा दिसू शकतो. मात्र, आकडे काहीही सांगत असले तरी, अमली पदार्थांचा हा विळखा सोडवण्यासाठी केवळ पोलीस कारवाई पुरेशी नाही, तर सामाजिक जागृती आणि कौटुंबिक संस्कारांची ढाल उभी करणे ही काळाची गरज बनली आहे.
हेही वाचा: Benefits of Meditation: मन करा रे प्रसन्न! ध्यानामुळे चिंता आणि ताण होईल कायमचा दूर; जाणून घ्या मेडिटेशनची योग्य वेळ आणि शास्त्रोक्त पद्धत