दिल्ली-एनसीआरमध्ये गेल्या काही दिवसांपासून हवा गुणवत्ता थोडी सुधारल्याच्या पार्श्वभूमीवर Commission for Air Quality Management (CAQM) ने 26 नोव्हेंबर रोजी Graded Response Action Plan (GRAP)-3 अंतर्गत लागू असलेले सर्व निर्बंध मागे घेतले. भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) अंदाजानुसार हवा अजूनही ‘खूप खराब’ श्रेणीत राहू शकते. तरीही 24 तासांचा दिल्लीचा सरासरी Air Quality Index (AQI) हा 327 नोंदवला गेला आहे.
हवेची स्थिती तपासल्यानंतर CAQM च्या उप-समितीने सुधाराचे संकेत पाहिले आणि 11 नोव्हेंबर रोजी लागू केलेले GRAP Stage-3 निर्बंध रद्द करण्याचा निर्णय घेतला. मात्र 21 नोव्हेंबरला जारी केलेल्या सुधारित GRAP मधील Stage-1 आणि Stage-2 नियम NCR मध्ये पूर्वीप्रमाणेच लागू राहणार आहेत. प्रदूषणाची पातळी पुन्हा वाढू नये म्हणून या टप्प्यांतील उपाययोजना अधिक कडकपणे अंमलात आणण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
GRAP-3 मध्ये काय होते निर्बंध?
GRAP Stage-3 लागू असताना अनावश्यक बांधकाम, पाडकाम आणि खाणकामावर पूर्ण बंदी घालण्यात येते. दिल्ली, गुरुग्राम, फरीदाबाद, गाझियाबाद आणि गौतम बुद्ध नगरमध्ये BS-3 पेट्रोल आणि BS-4 डिझेल चारचाकी वाहनांच्या वापरावर निर्बंध लादले जातात. तसेच पूर्वी नियमभंगामुळे बंद झालेल्या बांधकाम प्रकल्पांना CAQM कडून विशेष परवानगी मिळाल्याशिवाय काम पुन्हा सुरू करण्याची अनुमती दिली जात नाही.
Work From Home आणि Hybrid Mode रद्द
दिल्लीचे पर्यावरण मंत्री मनजिंदर सिंह सिरसा यांनी माहिती देताना सांगितले की आता संपूर्ण राजधानीत GRAP-2 लागू आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार GRAP-3 हटवल्यानंतर कार्यालयांमध्ये लागू असलेली 50 टक्के Work From Home व्यवस्था संपुष्टात आली आहे. तसेच शाळांमध्ये चालू असलेला Hybrid Mode शिक्षण पद्धतही थांबवण्यात आली असून पुढील काळात सर्व कामकाज GRAP-2 नुसारच चालेल.
हिवाळ्यात दिल्ली-एनसीआरमध्ये वायु प्रदूषण तीव्र वाढत असल्याने GRAP मधील चार टप्प्यांनुसार निर्बंध लागू केले जातात. AQI नुसार वर्गीकरण असे आहे – 201-300: खराब, 301-400: खूप खराब, 401-450: गंभीर, 450 पेक्षा जास्त: अतिगंभीर
हवामान स्थिती, वाहनांचे उत्सर्जन, पराली जळणे, फटाके आणि स्थानिक प्रदूषण स्रोत यांमुळे थंडीच्या काळात हवा गुणवत्ता झपाट्याने खालावते. CAQM ने सर्व अंमलबजावणी करणाऱ्या संस्था व विभागांना Stage-1 आणि Stage-2 मधील उपाय अधिक काटेकोरपणे राबवण्याचे आणि निरीक्षण वाढवण्याचे निर्देश दिले आहेत, जेणेकरून हवेची गुणवत्ता पुन्हा गंभीर स्तरावर जाऊ नये.
