नवी दिल्ली: भारत सध्या लढाऊ विमानांच्या सामुग्री संदर्भातील कमतरतेशी सामना करत आहे. वायुसेनेतील स्क्वाड्रनची संख्या 42 वरून 30 वर आल्यामुळे नवीन आणि अत्याधुनिक फाइटर जेट्सची गरज अधिक तीव्र झाली आहे. लढाऊ विमानांचे उत्पादन ही अत्यंत गुंतागुंतीची प्रक्रिया असल्यामुळे भारताने स्वदेशी क्षमतांवर अधिक भर देण्यास सुरुवात केली आहे. तेजस (Tejas) प्रकल्प यशस्वी केल्यानंतर भारत आता Advanced Medium Combat Aircraft (AMCA) म्हणजेच ‘एम्का’ या पाचव्या पिढीच्या लढाऊ विमानाच्या विकासावर काम करत आहे.
या प्रकल्पात एक महत्त्वपूर्ण यश मिळाले आहे. भारताच्या Defence Research and Development Organisation (DRDO) ने Morphing Wing Technology चे यशस्वी परीक्षण केले आहे. ही अत्यंत प्रगत तंत्रज्ञान प्रणाली सध्या जगातील काहीच संस्थांकडे जसे की Airbus आणि NASA यांच्याकडे उपलब्ध आहे. अमेरिकन आणि युरोपीय संशोधक या तंत्रज्ञानात आघाडीवर मानले जातात. चीन आणि रशिया यांनी पाचव्या पिढीची विमाने विकसित केली असली तरी त्यांच्याकडे अशा अचूक मॉर्फिंग प्रणाली असल्याबद्दल तज्ञ शंका उपस्थित करतात.
5th Generation Fighter Jets साठी ‘Morphing Wing’ ही अत्यावश्यक तंत्रज्ञान प्रणाली मानली जाते. या तंत्रज्ञानामुळे फाइटर जेट आपले पंख पक्ष्यांप्रमाणे लहान-मोठे किंवा पूर्णपणे अदृश्य करू शकते. विमान स्थिर स्थितीत गेल्यावर पंख जवळजवळ लपवता येतात, ज्यामुळे रडारची पकड कमी होते. पंख दुमडल्याने विमानाचा आकारही कमी होतो आणि त्याची ‘stealth capability’ अधिक वाढते. DRDOचे वैज्ञानिक या तंत्रज्ञानाचा विकास अनेक वर्षांपासून करत होते आणि आता त्याची चाचणी पूर्णपणे यशस्वी झाली आहे. लवकरच हे तंत्रज्ञान एम्का प्रोजेक्टमध्ये तसेच मानव रहित विमानांच्या (UAVs) विकासात वापरले जाणार आहे.
तज्ञांच्या मते, या तंत्रज्ञानामुळे भारताच्या फाइटर जेट क्षमतेत मोठी उडी होणार आहे. Morphing Wing Technology मध्ये पंखांसाठी Shape Memory Alloy नावाच्या विशेष धातूचा वापर केला जातो. हे धातू विशिष्ट तापमान मिळाल्यावर विस्तारते आणि थंड झाल्यावर आपल्या मूळ आकारात परत येते. ही प्रक्रिया काही सेकंदांमध्ये पूर्ण होते. टेकऑफ, उंची, हवेतला दबाव किंवा लढाईतील परिस्थितीनुसार विमान या पंखांचा आकार त्वरित बदलू शकते.
यातील आणखी एक महत्वाची गोष्ट म्हणजे पंखांवर कोणतेही कट किंवा जोड नसतात, त्यामुळे रडारवर त्याचे प्रतिबिंब अत्यल्प राहते. हे पंख प्रति सेकंद 35 डिग्री अँगलने वेगाने आकार बदलू शकतात आणि फक्त 0.17 सेकंदात संपूर्ण नवीन आकार घेऊ शकतात. टेकऑफदरम्यान विमान अधिक वजन उचलण्यासाठी पंखांचा camber वाढवू शकते आणि क्रूझ मोडमध्ये drag कमी करून रेंज वाढवू शकते. डॉगफाइट दरम्यान हा तात्काळ आकारबदल शत्रूला चकवण्यात अत्यंत उपयुक्त ठरतो.
या तंत्रज्ञानाबद्दल एक मोठी समस्या म्हणजे मोठ्या प्रमाणात लागणारी ऊर्जा. पंख गरम-थंड करण्यासाठी बरीच ऊर्जा लागत असल्याने विमानावर अतिरिक्त भार येत होता. पण DRDOने Adaptive Power Allocation Algorithm विकसित करून ही समस्या सोडवली आहे. हा अल्गोरिदम विमानातील फक्त सक्रिय भागाला ऊर्जा पुरवतो, त्यामुळे अनावश्यक उर्जेचा वापर टळतो. चाचणीमध्ये फक्त 5.6 टक्के अतिरिक्त ऊर्जा लागली, जी अत्यंत मोठी प्रगती मानली जात आहे. एम्का प्रकल्पासाठीची ही मोठी झेप भारताला 5th Generation Fighter Jets विकसित करणाऱ्या सामर्थ्यशाली देशांच्या यादीत अधिक दृढपणे उभे करणार आहे. स्वदेशी संरक्षण क्षमतेच्या दृष्टीने हा मोठा टप्पा मानला जात आहे.
