नवी दिल्ली: देशातील पारंपरिक व्यवसाय आणि हस्तकलेला आधुनिक अर्थव्यवस्थेशी जोडण्याच्या उद्देशाने केंद्र सरकारकडून विविध उपक्रम राबवले जात आहेत. वाढत्या औद्योगिकीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर अनेक पारंपरिक कारागिरांचे व्यवसाय मागे पडत असल्याचे चित्र दिसत असताना, कौशल्याधारित रोजगाराला नवे बळ देण्यासाठी केंद्र सरकारने प्रधानमंत्री विश्वकर्मा योजना (Pradhan Mantri Vishwakarma Yojana) ही महत्त्वाकांक्षी योजना सुरू केली आहे. हाताच्या कौशल्यावर आधारित व्यवसाय करणाऱ्या कारागीरांना आर्थिक आणि तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम बनवणे हा या योजनेचा मुख्य हेतू आहे.
ग्रामीण आणि शहरी भागातील अनेक कारागीर पिढ्यान्पिढ्या पारंपरिक व्यवसाय करत असले तरी आधुनिक साधने, प्रशिक्षण आणि भांडवलाच्या अभावामुळे त्यांना व्यवसाय विस्ताराच्या संधी मर्यादित राहतात. ही दरी भरून काढण्यासाठी या योजनेअंतर्गत कौशल्यविकास प्रशिक्षणावर विशेष भर देण्यात आला आहे. आधुनिक तंत्रज्ञान, उत्पादन गुणवत्ता आणि बाजारपेठेतील स्पर्धा लक्षात घेऊन दिले जाणारे प्रशिक्षण कारागिरांना पारंपरिक कामातून उद्योजकतेकडे वाटचाल करण्यास मदत करते.
योजनेमध्ये सोनार, सुतार, लोहार, कुंभार, नाभिक यांसह एकूण 18 पारंपरिक व्यवसायांचा समावेश करण्यात आला आहे. प्रशिक्षण कालावधीत लाभार्थ्यांना प्रतिदिन 500 रुपये इतके मानधन दिले जाते, ज्यामुळे प्रशिक्षण घेताना उत्पन्नावर परिणाम होत नाही. प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर अधिकृत प्रमाणपत्र, ओळखपत्र तसेच सुमारे 15,000 रुपयांचे टूलकिट प्रोत्साहन दिले जाते. यामुळे कारागिरांना आधुनिक साधनांसह काम सुरू करण्याची संधी उपलब्ध होते.
हेही वाचा: Electric Scooter : या कंपनीचं ग्राहकांना मोठं गिफ्ट! जुनी स्कूटर द्या आणि नवी घेऊन जा; नव्या टेक्नॉलॉजीसह मार्केटमध्ये पुनरागमन
स्वयंरोजगार वाढीसाठी आर्थिक सहाय्य हा या योजनेचा महत्त्वाचा घटक मानला जातो. व्यवसाय सुरू किंवा विस्तार करण्यासाठी लाभार्थ्यांना सवलतीच्या दरात कर्ज सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. पहिल्या टप्प्यात एक लाख रुपयांपर्यंत कर्ज दिले जाते, तर व्यवसाय वाढीसाठी दुसऱ्या टप्प्यात अतिरिक्त दोन लाख रुपयांपर्यंत आर्थिक मदत मिळू शकते. विशेष म्हणजे या कर्जावर केवळ पाच टक्के इतका कमी व्याजदर लागू करण्यात आला आहे, ज्यामुळे लघुउद्योजकांसाठी आर्थिक भार कमी होतो.
अर्ज प्रक्रियाही सुलभ ठेवण्यात आली असून इच्छुक लाभार्थी अधिकृत पोर्टलद्वारे ऑनलाइन अर्ज करू शकतात किंवा जवळच्या नागरी सुविधा केंद्रामध्ये प्रत्यक्ष भेट देऊन नोंदणी करू शकतात. पारंपरिक कौशल्याला आधुनिक बाजारपेठ, डिजिटल व्यवहार आणि आर्थिक सहाय्याशी जोडण्याचा प्रयत्न या योजनेतून करण्यात येत आहे.
एकूणच, पारंपरिक कारागिरांना केवळ मदत देण्यापेक्षा त्यांना स्वावलंबी उद्योजक बनवण्याच्या दिशेने प्रधानमंत्री विश्वकर्मा योजना महत्त्वपूर्ण पाऊल ठरत असून ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला गती देण्यासही ही योजना निर्णायक ठरू शकते.
हेही वाचा: Pune Crime : पुण्यात भर दुपारी थरार! स्पा सेंटरवर पोलिसांची धाड; पळून जाण्याच्या नादात तरूणीची इमारतीवरून उडी अन् क्षणात मृत्यू तर...