SIPRI Report on Arms Import : स्टॉकहोम इंटरनॅशनल पीस रिसर्च इन्स्टिट्यूट (SIPRI) या स्वीडिश थिंक टँकने शस्त्रास्त्र व्यापाराबाबतची ताजी अहवाल प्रसिद्ध केला आहे. या अहवालानुसार, भारत जगातील दुसरा सर्वात मोठा शस्त्रास्त्र आयातदार देश ठरला आहे. जगभरातील शस्त्रास्त्र खरेदीत भारताचा वाटा 8.2 टक्के इतका असून, रशिया अद्यापही भारताचा सर्वात मोठा पुरवठादार कायम आहे. आशिया आणि मध्यपूर्वेतील वाढत्या तणावामुळे जागतिक शस्त्रास्त्र व्यापारात सुमारे 10 टक्क्यांनी वाढ झाली आहे.
रशियावरील अवलंबित्व घटले, पण नाते टिकून
भारताच्या एकूण शस्त्रास्त्र आयातीमध्ये रशियाचा वाटा अजूनही सर्वाधिक म्हणजे 40 टक्के आहे. मात्र, गेल्या काही वर्षांत हे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी झाले आहे:
2011-15: भारताचे रशियावरील अवलंबित्व 70 टक्के होते.
2016-20: हे प्रमाण घसरून 51 टक्क्यांवर आले.
2021-25: आता हा वाटा 40 टक्क्यांपर्यंत खाली आला आहे.
भारत आता रशियाशिवाय फ्रान्स, इस्रायल आणि अमेरिका यांसारख्या पाश्चात्य देशांकडून मोठ्या प्रमाणावर लष्करी साहित्याची खरेदी करून आपले स्रोत वैविध्यपूर्ण करत आहे.
जागतिक शस्त्रास्त्र बाजारातील मोठी उलथापालथ
सिप्रीच्या अहवालानुसार जागतिक स्तरावर काही महत्त्वाचे बदल दिसून आले आहेत:
युक्रेन नंबर-1: रशियासोबतच्या युद्धामुळे युक्रेन जगातील सर्वात मोठा शस्त्रास्त्र खरेदीदार देश बनला असून, जागतिक व्यापारात त्यांचा वाटा 9.7 टक्के आहे.
चीनची प्रगती: देशांतर्गत उत्पादनावर भर दिल्यामुळे चीन पहिल्यांदाच पहिल्या 10 आयातदारांच्या यादीतून बाहेर पडला आहे.
पाकिस्तानची चिंता: पाकिस्तानच्या शस्त्रास्त्र आयातीत 66 टक्क्यांची मोठी वाढ झाली असून, त्यातील 80 टक्के पुरवठा एकट्या चीनकडून होत आहे.
अमेरिकेचे वर्चस्व: निर्यातीच्या बाबतीत अमेरिका 42 टक्के वाट्यासह जगात पहिल्या क्रमांकावर कायम आहे.
'आत्मनिर्भर भारत' अभियानाचे प्रतिबिंब
भारत सरकार 'आत्मनिर्भर भारत' मोहिमेतंर्गत संरक्षण क्षेत्रातील परकीय अवलंबित्व कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहे. 2016-20 आणि 2021-25 या कालावधीची तुलना केल्यास भारताच्या आयातीत 4 टक्क्यांची किरकोळ घट झाली आहे. ही घट आत्मनिर्भरतेच्या दिशेने पडलेले एक सकारात्मक पाऊल मानले जात आहे. तरीही, सीमांवरील तणाव आणि शेजारील देशांच्या लष्करी हालचाली पाहता, आधुनिक शस्त्रास्त्रांची आयात करणे भारतासाठी सध्या गरज आणि नाईलाज दोन्ही ठरत आहे.
आशिया आणि ओशनिया क्षेत्रातील स्थिती
आशिया आणि ओशनिया क्षेत्रासाठी अमेरिका हा 35 टक्के वाट्यासह सर्वात मोठा शस्त्रास्त्र पुरवठादार बनला आहे. सिप्रीच्या मते, भविष्यात भारत आपली स्वदेशी उत्पादन क्षमता वाढवून आयातीवरील खर्च कमी करण्याचा प्रयत्न करेल. मात्र, जोपर्यंत संपूर्णपणे स्वदेशी बनावटीची प्रगत शस्त्रास्त्रे देशातच तयार होत नाहीत, तोपर्यंत जागतिक शस्त्रास्त्र बाजारात खरेदीदारांमध्ये भारताचे स्थान वरचेच राहील.
हेही वाचा – LPG Production: LPG उत्पादनात 'हा' देश आघाडीवर; जाणून घ्या तुमच्या स्वयंपाकघरातील गॅस नेमका कसा तयार होतो
