मुंबई: डिजिटल फसवणुकीचे संकट आता संपूर्ण देशासाठी एक मोठे आव्हान बनले असून, बँकांनी केवळ नियमांची औपचारिकता पूर्ण करून चालणार नाही," अशा स्पष्ट शब्दांत Reserve Bank of India चे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी बँकिंग क्षेत्राला इशारा दिला आहे. मुंबईतील एका जागतिक परिषदेत बोलताना त्यांनी वित्तीय संस्थांना तंत्रज्ञानाचा वापर जबाबदारीने करण्याचे आणि ग्राहकांच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देण्याचे कडक आदेश दिले आहेत.
मुंबईत पार पडलेल्या 'कॉलेज ऑफ सुपरवायझर्स'च्या तिसऱ्या वार्षिक जागतिक परिषदेत बोलताना त्यांनी डिजिटल फसवणुकीच्या वाढत्या धोक्याबद्दल गंभीर चिंता व्यक्त केली. हे आव्हान आता केवळ बँकांपुरते मर्यादित नसून संपूर्ण देशासाठी एक मोठी समस्या बनले असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.
डिजिटलायझेशनमुळे बँकिंग सेवांचा विस्तार झाला असला, तरी त्यासोबतच जोखीम देखील वाढली आहे. मल्होत्रा यांच्या मते, डिजिटल चॅनेलमुळे सेवा सुधारण्यास मदत होत असली, तरी चुकीच्या वसुली पद्धती आणि माहिती लपवण्यासारखे प्रकारही समोर येत आहेत. बँकांनी ग्राहकांना केंद्रस्थानी ठेवून आपल्या कार्यप्रणालीत सुधारणा करणे आवश्यक आहे. तंत्रज्ञानाचा वापर केवळ क्षमता वाढवण्यासाठीच नाही, तर पारदर्शकता जपण्यासाठी देखील व्हायला हवा, असे स्पष्ट निर्देश त्यांनी दिले आहेत.
गव्हर्नर मल्होत्रा यांनी बँकांना दिलेल्या आदेशात 'नियामक अनुपालन' (Compliance) हा केवळ कागदोपत्री व्यवहार न ठेवता तो कृतीत आणण्यावर भर दिला. ते म्हणाले की, "नियामक आणि बँका हे देशाच्या विकासातील भागीदार आहेत. त्यामुळे आर्थिक स्थिरता आणि जबाबदार नवोपक्रम यांच्यात योग्य संतुलन राखणे ही सर्वांची सामूहिक जबाबदारी आहे." रिझर्व्ह बँकेकडून केली जाणारी पर्यवेक्षी कारवाई ही केवळ शिक्षा नसून, ती वित्तीय प्रणाली अधिक मजबूत करण्यासाठी उचललेले पाऊल असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
डिजिटल फसवणुकीवर भाष्य करताना त्यांनी तंत्रज्ञान अद्ययावत करण्यावर विशेष भर दिला. "ऑटोमेशन आणि एआय (AI) सारख्या तंत्रज्ञानामुळे बँकांच्या जबाबदाऱ्या कमी होत नाहीत, उलट त्या अधिक वाढतात," असे त्यांनी नमूद केले. ग्राहकांना सायबर गुन्हेगारांपासून वाचवण्यासाठी बँकांनी आपल्या सुरक्षा प्रणालीमध्ये सातत्याने गुंतवणूक केली पाहिजे. फसवणुकीच्या वाढत्या घटना रोखणे हे सध्या बँकिंग क्षेत्रापुढील सर्वात मोठे प्राधान्य असायला हवे, असे कडक आदेश त्यांनी दिले आहेत.
शेवटी, मल्होत्रा यांनी स्पष्ट केले की, नियमन आणि पर्यवेक्षण हे नेहमीच 'तटस्थ' राहिले पाहिजे. जिथे डेटा आणि डिजिटल वितरणामुळे नवीन जोखीम निर्माण होते, तिथे बँकांनी अधिक सावध राहणे गरजेचे आहे. डिजिटल युगात ग्राहकांचा विश्वास टिकवून ठेवणे हेच बँकिंग क्षेत्राच्या यशाचे गमक आहे. त्यामुळे, सर्व वित्तीय संस्थांनी डिजिटल फसवणूक रोखण्यासाठी एकत्रितपणे आणि युद्धपातळीवर काम करण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली आहे.
