Sajjan Kumar not Guilty in 1984 Sikh Riots : शिख दंगलीच्या भीषण स्मृतींशी संबंधित असलेल्या एका महत्त्वाच्या खटल्यात दिल्लीच्या विशेष न्यायालयाने काँग्रेसचे माजी नेते सज्जन कुमार यांची निर्दोष मुक्तता केली आहे. दिल्लीतील नांगलोई परिसरात 1 नोव्हेंबर 1984 रोजी उसळलेल्या हिंसाचारादरम्यान एका शिख व्यक्तीची हत्या आणि गुरुद्वाराला आग लावल्याचा आरोप त्यांच्यावर होता. या प्रकरणात सज्जन कुमार यांच्यासह इतर काही जणांविरुद्ध गुन्हे दाखल करण्यात आले होते. मात्र, राऊस अव्हेन्यू न्यायालयाने पुराव्यांची कमतरता आणि प्रत्यक्षदर्शींच्या साक्षीमधील विसंगती लक्षात घेऊन त्यांना या आरोपातून मुक्त केले आहे.
नेमकी घटना आणि खटल्याची पार्श्वभूमी
पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या हत्येनंतर दिल्लीत शिखांच्या विरोधात मोठ्या प्रमाणावर हिंसाचार झाला होता. या हिंसाचाराशी संबंधित महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:
नांगलोई भागात जमावाने जाळपोळ करत मालमत्तेचे नुकसान केले होते, ज्यात एका व्यक्तीचा मृत्यू झाला होता. दिल्ली पोलिसांनी 1991 मध्ये या प्रकरणी आरोपपत्र दाखल केले होते, परंतु खटल्याला गती मिळण्यासाठी अनेक दशके लागली. सज्जन कुमार यांच्यावर जमावाला चिथावणी दिल्याचा आणि षडयंत्र रचल्याचा आरोप विशेष तपास पथकाने (SIT) ठेवला होता. न्यायालयाने आपल्या निकालात स्पष्ट केले की, खटल्यातील साक्षीदारांनी दिलेली विधाने आरोपीला दोषी ठरवण्यासाठी पुरेशी नाहीत.
न्यायालयाचे निरीक्षण आणि पुराव्यांचा अभाव
विशेष न्यायाधीश गीतांजली गोयल यांनी निकाल देताना सांगितले की, अभियोग पक्ष (Prosecution) सज्जन कुमार यांच्या विरोधातील आरोप कोणत्याही संशयापलीकडे सिद्ध करण्यात अपयशी ठरला आहे. घटनेनंतर अनेक वर्षांनी नोंदवण्यात आलेल्या साक्षींमध्ये तफावत आढळली. ज्या साक्षीदारांच्या आधारे तपास पथकाने दावा केला होता, त्यांच्या विधानांत ठोसपणा नसल्याचे न्यायालयाने नमूद केले. या निकालामुळे सज्जन कुमार यांना मोठा दिलासा मिळाला असला तरी, पीडित कुटुंबियांनी या निर्णयावर नाराजी व्यक्त केली आहे.
हेही वाचा - Death Sentence : फाशीची शिक्षाच रद्द होणार? सर्वोच्च न्यायालयात ऐतिहासिक सुनावणी, नेमकं काय घडलं?
इतर प्रकरणांतील जन्मठेपेची शिक्षा कायम
सज्जन कुमार यांची या प्रकरणात निर्दोष मुक्तता झाली असली तरी, ते सध्या तुरुंगातच राहणार आहेत. कारण:
- 2018 मध्ये दिल्ली उच्च न्यायालयाने त्यांना दिल्ली कॅन्टोन्मेंट भागातील राजनगरमधील 5 शिखांच्या हत्येप्रकरणी दोषी ठरवले आहे.
- त्या प्रकरणात त्यांना जन्मठेपेची (Life Imprisonment) शिक्षा सुनावण्यात आली असून ते सध्या दिल्लीच्या मंडोली तुरुंगात शिक्षा भोगत आहेत.
- सर्वोच्च न्यायालयानेही त्यांची ही शिक्षा स्थगित करण्यास किंवा जामीन देण्यास यापूर्वी नकार दिला आहे.
- तेव्हा, एका खटल्यातून सुटका झाली असली तरी इतर गुन्ह्यांसाठी त्यांना कोठडीतच राहावे लागणार आहे.
राजकीय पडसाद आणि प्रतिक्रिया
या निकालामुळे शिख समुदायामध्ये संमिश्र प्रतिक्रिया उमटल्या आहेत. शिख दंगलीतील पीडितांच्या वकिलांनी या निकालाला उच्च न्यायालयात आव्हान देण्याचे संकेत दिले आहेत. दुसरीकडे, राजकीय वर्तुळातही या निकालावरून चर्चा सुरू झाली आहे. सज्जन कुमार हे 1984 च्या दंगलीतील प्रमुख आरोपींपैकी एक मानले जातात, त्यामुळे नांगलोई प्रकरणातील या निकालाकडे कायदेशीर दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल म्हणून पाहिले जात आहे. सुमारे 40 वर्षांनंतर आलेल्या या निर्णयामुळे न्यायव्यवस्थेतील विलंब पुन्हा एकदा चर्चेचा विषय ठरला आहे.
हेही वाचा - J&K Accident: मोठी बातमी! डोडामध्ये लष्करी वाहनाचा भीषण अपघात, 10 जवान शहीद