सध्याच्या डिजिटल युगात एआय (AI) चॅटबॉट्सचा वापर वेगाने वाढत आहे, परंतु याच प्रगत तंत्रज्ञानाचा आधार घेऊन सायबर गुन्हेगारांनी फसवणुकीचा एक नवा आणि धक्कादायक मार्ग शोधला आहे. अलीकडेच अशा अनेक घटना समोर आल्या आहेत, जिथे युजर्सनी एआय चॅटबॉटचे सब्सक्रिप्शन घेतल्यानंतर त्यांच्या बँक खात्यातून अनधिकृतपणे पैसे कापले जात आहेत. विशेष म्हणजे, हे व्यवहार 'गिफ्ट कार्ड'च्या नावाखाली केले जात असल्याने सुरुवातीला युजर्सना कोणताही संशय येत नाही आणि ते या जाळ्यात सहज अडकतात.
कसा रचला जातो हा 'गिफ्ट कार्ड' सापळा?
या स्कॅमची पद्धत अत्यंत चलाखीची आहे. युजर प्रथम एखाद्या एआय सेवेचे सशुल्क सभासदत्व (Subscription) घेतो. काही काळानंतर, त्याच पेमेंट पद्धतीचा वापर करून युजरच्या माहितीशिवाय गिफ्ट कार्ड्स खरेदी केले जातात. हे व्यवहार बँक स्टेटमेंटमध्ये संबंधित अधिकृत कंपनीच्या नावानेच दिसतात, त्यामुळे ते पूर्णपणे वैध असल्याचे भासते. अनेकदा युजर्सना 'तुम्ही कोणाला तरी गिफ्ट पाठवले आहे' असे ईमेल्स देखील येतात, ज्यामुळे गोंधळ अधिक वाढतो. हा प्रकार टेलिकॉम कंपन्यांच्या अधिकृत ऑफर्सपेक्षा पूर्णपणे वेगळा आणि धोकादायक आहे.
चोरी ओळखणे का आहे कठीण?
या फसवणुकीला ओळखणे सर्वसामान्यांसाठी मोठे आव्हान ठरत आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे कपात होणारी रक्कम ही सामान्य सब्सक्रिप्शन फी किंवा एक्स्ट्रा फीचर्सच्या शुल्कासारखीच दिसते. पेमेंट प्रक्रिया अधिकृत प्लॅटफॉर्मवरून पार पडत असल्याने बँका देखील या व्यवहारांना त्वरित संशयास्पद मानत नाहीत. काही प्रकरणांमध्ये तर हे गिफ्ट कार्ड्स स्वतः युजरच्याच ईमेलवर पाठवले जातात, ज्यामुळे सिस्टममधील सुरक्षेचा अभाव किंवा ईमेल हॅक झाल्याचा संशय बळावतो.
हेही वाचा: Raigad Bus Accident: भरधाव एसटी बसचा थरार; दुचाकीस्वार अन् पादचाऱ्यांना उडवलं, तिघेजण गंभीर जखमी
आर्थिक नुकसानीचा मोठा धोका
या स्कॅममध्ये होणारे नुकसान सुरुवातीला लहान वाटू शकते, मात्र ते हळूहळू मोठ्या रकमेत रूपांतरित होते. काही युजर्सच्या खात्यातून वारंवार छोटी रक्कम कापली जाते, तर काहींना एकाच वेळी हजारो रुपयांचा फटका बसला आहे. जोपर्यंत युजरला संशय येतो, तोपर्यंत खात्यातून मोठी रक्कम लंपास झालेली असते. जरी बँकांकडून किंवा सर्व्हिस प्रोव्हायडरकडून रिफंड मिळण्याची शक्यता असली, तरी ही प्रक्रिया अत्यंत वेळखाऊ आणि क्लिष्ट असते.
तातडीने काय पावले उचलावीत?
जर तुमच्या बँक खात्यातून कोणताही संशयास्पद व्यवहार झाला असेल, तर वेळ न घालवता पावले उचलणे गरजेचे आहे. सर्वात आधी संबंधित एआय सेवेच्या ग्राहक साहाय्य केंद्राशी (Support) संपर्क साधून अनधिकृत सब्सक्रिप्शन बंद करा. त्यानंतर आपल्या बँकेला कळवून कार्ड ब्लॉक करा आणि 'चार्जबैक'साठी विनंती करा. सुरक्षिततेचा उपाय म्हणून तुमच्या सर्व महत्त्वाच्या अकाऊंट्सचे पासवर्ड त्वरित बदला आणि 'टू-फॅक्टर ऑथेंटिकेशन' नेहमी सुरू ठेवा.
कंपन्या आणि सुरक्षितता
एआय सेवा देणाऱ्या कंपन्यांनी आता या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी नवीन सुरक्षा फिचर्स जोडण्यास सुरुवात केली आहे. संशयास्पद व्यवहारांची ओळख पटवणे आणि आपोआप अशी सब्सक्रिप्शन थांबवणे यावर कंपन्या काम करत आहेत. तथापि, त्यांच्या सिस्टममधून युजर्सची पेमेंट माहिती लीक झाल्याचा कोणताही ठोस पुरावा अद्याप मिळालेला नाही. त्यामुळे कंपन्यांनी युजर्सना अधिक सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे.
सतर्कता हाच खरा बचाव
एआय चॅटबॉट्स आज आपल्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनले असले, तरी त्यांच्याशी निगडित धोक्यांकडे दुर्लक्ष करणे महागात पडू शकते. तुमच्या बँक स्टेटमेंटची वेळोवेळी तपासणी करणे आणि अनोळखी व्यवहारांकडे गांभीर्याने पाहणे, हीच तुमची सर्वात मोठी सुरक्षा आहे. डिजिटल जगात वावरताना तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यासोबतच स्वतःच्या आर्थिक सुरक्षेबाबत सजग राहणे काळाची गरज बनली आहे.
हेही वाचा: Punjab Double Blast: पंजाब हादरलं! जालंधरमध्ये BSF मुख्यालयाजवळ स्फोट, अमृतसरमध्ये आर्मी कॅम्प परिसरातही धमाका; सुरक्षा यंत्रणा अलर्ट मोडवर