Insurance Fraud: विमा म्हणजे भविष्यासाठीची आर्थिक सुरक्षा. मात्र हीच सुरक्षा सध्या अनेकांसाठी डोकेदुखी ठरत असल्याचे समोर आले आहे. भारतीय विमा नियामक आणि विकास प्राधिकरण (IRDAI) च्या 2024-25 च्या वार्षिक अहवालानुसार, जीवन विम्याच्या नावाखाली चुकीची विक्री आणि दिशाभूल करणाऱ्या व्यवहारांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली आहे. अवघ्या एका वर्षात देशभरातून 26 हजारांहून अधिक नागरिकांनी ‘चुकीचा विमा विकण्यात आला’ अशा तक्रारी नोंदवल्या आहेत. विशेष म्हणजे या तक्रारींमध्ये सुमारे 14 टक्क्यांहून अधिक वाढ झाल्याचेही स्पष्ट झाले आहे.
FD च्या नावावर विम्याची विक्री; नागरिकांची दिशाभूल
आजही देशातील मोठा वर्ग सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून बँक FD वर विश्वास ठेवतो. हाच विश्वास काही विमा एजंट आपल्या फायद्यासाठी वापरत असल्याचे वास्तव आहे. “FD पेक्षा जास्त परतावा”, “विनामूल्य विमा संरक्षण”, “जोखीम नाही” अशा आकर्षक शब्दांत नागरिकांना भुलवले जाते. प्रत्यक्षात मात्र FD आणि विमा योजना यांचा थेट संबंधच नसतो. अनेकदा एंडोमेंट प्लॅन किंवा युलिप योजना FD म्हणून सादर केल्या जातात आणि नागरिकांना दीर्घकालीन, गुंतागुंतीच्या पॉलिसीत अडकवले जाते.
FD आणि विमा योजना: नेमका फरक काय?
FD ही निश्चित कालावधीसाठीची, तुलनेने सोपी आणि पारदर्शक गुंतवणूक असते. तर विमा योजनांमध्ये लॉक-इन कालावधी, विविध शुल्क, जोखीम घटक आणि सरेंडर केल्यास दंड अशा अनेक अटी असतात. FD मध्ये किती परतावा मिळेल हे आधीच स्पष्ट असते; मात्र अनेक विमा योजनांमध्ये परतावा बाजारावर अवलंबून असतो. त्यामुळे “FD पेक्षा जास्त फायदा” हा दावा अनेकदा दिशाभूल करणारा ठरतो.
एजंट नागरिकांची कशी फसवणूक करतात?
IRDAI च्या अहवालात आणि तक्रारींमधून तीन ठळक मुद्दे वारंवार समोर येतात.
पहिला: अपूर्ण माहिती देणे:
अनेक एजंट पॉलिसीचे फायदे सांगतात, पण अटी-शर्ती, शुल्क, प्रीमियम कालावधी किंवा सरेंडर केल्यास होणारा तोटा लपवतात. ग्राहकाला “मर्यादित प्रीमियम” असल्याचे सांगितले जाते, पण प्रत्यक्षात दीर्घकाळ प्रीमियम भरण्याची अट असते.
दुसरा: गरज न पाहता चुकीची योजना विकणे:
ग्राहकाला खरे तर टर्म इन्शुरन्सची गरज असते, पण एजंट अधिक कमिशनसाठी मनी बॅक किंवा युलिप योजना विकतो. यामुळे ग्राहकाला ना पुरेसं विमा संरक्षण मिळतं, ना अपेक्षित परतावा.
तिसरा: भीती निर्माण करून घाई करायला लावणे:
“उद्या प्रीमियम वाढेल”, “आजच निर्णय घ्या” असे सांगून ग्राहकावर मानसिक दबाव टाकला जातो. या घाईत ग्राहक तपशील वाचत नाही आणि चुकीचा निर्णय घेतो.
विमा घेताना स्वतःला कसे सुरक्षित ठेवाल?
थोडी जागरूकता ठेवल्यास फसवणूक सहज टाळता येऊ शकते.
-
कोणती पॉलिसी घ्यायची हे आधी स्वतः ठरवा, एजंटवर पूर्णपणे अवलंबून राहू नका.
-
प्रत्येक अट लेखी स्वरूपात घ्या; तोंडी आश्वासनांवर विश्वास ठेवू नका.
-
प्रीमियम किती वर्षे भरावा लागेल, किती शुल्क आहे, सरेंडर केल्यास काय होईल हे स्पष्ट समजून घ्या.
-
व्हेरिफिकेशन कॉल दरम्यान सर्व माहिती नीट ऐका; शंका वाटल्यास पॉलिसी नाकारण्याचा अधिकार वापरा.
-
OTP, साइन किंवा कागदपत्रे पूर्ण समजल्याशिवाय देऊ नका.
चुकीचा विमा घेतला असेल तर काय करावे?
जर तुम्हाला वाटत असेल की तुमची दिशाभूल झाली आहे, तर घाबरू नका.
-
बहुतांश जीवन विमा पॉलिसींमध्ये 15 ते 30 दिवसांचा ‘फ्री-लुक’ कालावधी असतो. या काळात पॉलिसी रद्द करता येते.
-
हा कालावधी संपला असेल, तर विमा कंपनीकडे लेखी तक्रार दाखल करा.
-
30 दिवसांत समाधान न मिळाल्यास IRDAI च्या ‘बीमा भरोसा’ पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.
-
गरज भासल्यास विमा लोकपाल किंवा ग्राहक न्यायालयाचा पर्यायही उपलब्ध आहे.
विमा हा गरजेचा आहे, पण चुकीचा विमा भविष्यात मोठे आर्थिक नुकसान करू शकतो. IRDAI चा अहवाल हा केवळ आकडा नसून, नागरिकांसाठी इशारा आहे. आकर्षक शब्द, मोठी आश्वासने आणि घाईचे निर्णय टाळून जागरूक राहिल्यासच आपण या फसवणुकीपासून स्वतःला वाचवू शकतो. विमा घ्या, पण समजून घ्या हाच खरा सुरक्षिततेचा मंत्र आहे.