Maharashtra Tiger Census 2026: महाराष्ट्रातील वनक्षेत्रांमधून वन्यजीवप्रेमींसाठी एक अत्यंत आनंदाची बातमी समोर आली आहे. सन 2026 च्या अखिल भारतीय व्याघ्रगणनेच्या प्राथमिक निष्कर्षांनुसार, राज्यातील जंगलांमध्ये वाघांच्या संख्येत प्रचंड वाढ झाल्याचे संकेत मिळाले आहेत. वनविभागाने वर्तवलेल्या प्राथमिक अंदाजानुसार, महाराष्ट्रातील वाघांची एकूण संख्या आता 600 ते 625 च्या दरम्यान पोहोचली आहे. जरी या गणनेचा अंतिम आणि अधिकृत अहवाल जुलै 2027 मध्ये प्रसिद्ध होणार असला, तरी या प्राथमिक आकडेवारीने राज्यातील व्याघ्रसंवर्धनाच्या प्रयत्नांना मोठे बळ दिले आहे. यापूर्वी सन 2022 मध्ये झालेल्या व्याघ्रगणनेत महाराष्ट्रात केवळ 444 वाघांची नोंद झाली होती, ज्यामध्ये गेल्या चार वर्षांत लक्षणीय भर पडली आहे.
ताडोबा स्थिर, तर मेळघाटची विक्रमी झेप
राज्यात सर्वाधिक वाघांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या ताडोबा-अंधारी व्याघ्रप्रकल्पातील वाघांची संख्या यंदा फारशी वाढलेली नसून ती 100 च्या आसपास स्थिर राहण्याचा अंदाज आहे, तर 2022 मध्ये येथे 81 ते 87 वाघ नोंदवले गेले होते. याउलट, मेळघाट व्याघ्रप्रकल्पाने संवर्धनात सर्वात मोठी कामगिरी करून दाखवली आहे. मेळघाटमध्ये 2022 साली वाघांची संख्या सुमारे 50 ते 60 इतकी होती, जी यंदा जवळपास दुप्पट होऊन 90 ते 100 पर्यंत पोहोचल्याचा अंदाज आहे. यामुळे आता विदर्भातील व्याघ्रसंवर्धनाच्या नकाशावर ताडोबासोबतच मेळघाटचे नावही ठळकपणे समोर आले आहे.
विदर्भातील विविध क्षेत्रांमधील वाघांची आकडेवारी
विदर्भातील अनेक व्याघ्रप्रकल्प, प्रादेशिक वनक्षेत्रे आणि वनविकास महामंडळाच्या भागात वाघांचा वावर वाढल्याचे दिसून आले आहे. विविध वनक्षेत्रांमधील वाघांची अंदाजित संख्या पुढीलप्रमाणे आहे:
– गडचिरोली जिल्हा: पूर्वीच्या 22-23 वरून ही संख्या आता सुमारे 40 झाली आहे.
– ब्रह्मपुरी वनक्षेत्र: या भागात सध्या सुमारे 70 वाघांची नोंद करण्यात आली आहे.
– नवेगाव-नागझिरा व्याघ्रप्रकल्प: येथे वाघांची संख्या 20 ते 25 च्या दरम्यान पोहोचली आहे.
– नागपूर जिल्हा पट्टा: पेंच व्याघ्रप्रकल्प, उमरेड-कर्हांडला अभयारण्य आणि प्रादेशिक वनक्षेत्र मिळून जवळपास 50 वाघ आहेत.
– उमरेड-कर्हांडला परिसर: 2022 मधील केवळ 6 वाघांवरून ही संख्या आता 17 ते 18 वर पोहोचली आहे.
– पेंच व्याघ्रप्रकल्प: येथील वाघांची संख्या 40 ते 45 या पातळीवर स्थिर आहे.
– बोर व्याघ्रप्रकल्प: या क्षेत्रात 8 ते 10 वाघांची नोंद झाली आहे.
– भंडारा-गोंदिया जिल्हा: या दोन्ही जिल्ह्यांत मिळून सुमारे 15 वाघ आढळले आहेत.
हेही वाचा – Landslide at Harishchandragad: हरिश्चंद्रगडावर निसर्गाचा कोप; ट्रेकर्सवर कोसळली दरड, लोखंडी रेलिंगमुळे 4 जण…
पश्चिम महाराष्ट्र आणि यवतमाळमधील सकारात्मक चित्र
वाघांची संख्या वाढण्याचे सकारात्मक चित्र केवळ विदर्भापुरते मर्यादित नसून पश्चिम महाराष्ट्रातही पाहायला मिळत आहे. अनेक वर्षांपासून वाघांचा फारसा वावर नसलेल्या सह्याद्री व्याघ्रप्रकल्प आणि आसपासच्या भागात आता वाघांच्या हालचाली वाढल्या आहेत. प्राथमिक माहितीनुसार, राधानगरी-सह्याद्री पट्ट्यात 9 वाघ, तर काली-कोल्हापूर परिसरात 15 वाघ आढळले आहेत. याशिवाय, यवतमाळ जिल्ह्यातील पांढरकवडा-टीपेश्वर परिसरात सुमारे 35 वाघ आणि मुक्ताई-भवानी वनक्षेत्रात 5 ते 6 वाघांचे निरीक्षण नोंदवण्यात आले आहे.
मानव-वन्यजीव संघर्षाचे नवे आव्हान
वाघांची संख्या वाढणे ही नक्कीच अभिमानास्पद बाब असली, तरी त्यामुळे भविष्यातील व्यवस्थापनाचा प्रश्नही निर्माण होणार आहे. मात्र, या क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, केवळ संख्या वाढवणे पुरेसे नसून जंगलाचा समतोल साधणेही तितकेच गरजेचे आहे. सध्या संरक्षित क्षेत्राच्या बाहेर म्हणजेच प्रादेशिक आणि वनविकास महामंडळाच्या क्षेत्रात आढळणाऱ्या 70 टक्के ते 80 टक्के वाघांचे मुख्य खाद्य हे गावातील पाळीव जनावरेच बनली आहेत. अशा स्थितीत भविष्यात वाढणाऱ्या वाघांच्या संख्येचा विचार करता वनविभागाची पूर्वतयारी आवश्यक आहे, अन्यथा मानव आणि वन्यजीव यांच्यातील संघर्ष तीव्र होण्याचा मोठा धोका आहे.
