Monsoon Delayed in India: देशभरातील नागरिक मान्सूनच्या आगमनाची आतुरतेने प्रतीक्षा करत असताना भारतीय हवामान विभागाने (IMD) चिंताजनक अंदाज व्यक्त केला आहे. श्रीलंका परिसरात निर्माण झालेल्या कमी दाबाच्या पट्ट्यामुळे नैऋत्य मान्सूनची प्रगती सध्या संथ झाली असून तो केरळ किनारपट्टीपासून काही अंतरावरच स्थिरावल्याचे हवामान विभागाने स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे पुढील काही दिवस मान्सूनच्या आगमनासाठी प्रतीक्षा करावी लागणार असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
केरळमध्ये प्रवेशासाठी आणखी प्रतीक्षा
साधारणपणे 1 जूनच्या सुमारास मान्सून केरळमध्ये दाखल होतो. यंदा तो अपेक्षेपेक्षा लवकर, म्हणजे मे महिन्याच्या अखेरीस केरळ गाठेल, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला होता. मात्र हवामानातील बदलांमुळे हा अंदाज फोल ठरला आहे. सध्याच्या परिस्थितीनुसार मान्सूनला केरळमध्ये प्रवेश करण्यासाठी आणखी सुमारे 7 दिवस लागू शकतात. त्यामुळे यंदाचा मान्सून नियोजित वेळेपेक्षा लक्षणीय उशिरा देशात दाखल होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
अनेक राज्यांत उष्णतेची तीव्रता कायम
मान्सून उशिरा येत असल्याने उत्तर आणि मध्य भारतातील अनेक राज्यांना उष्णतेचा सामना करावा लागू शकतो. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार उत्तर प्रदेश, पंजाब, हरियाणा, बिहार, ओडिशा, छत्तीसगड, गुजरात आणि आंध्र प्रदेशमध्ये जून तसेच जुलै महिन्यातही उष्णतेच्या लाटेचा प्रभाव जाणवू शकतो. या काळातील तापमान नेहमीपेक्षा सुमारे 3 अंश सेल्सिअस अधिक राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
यंदा पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा कमी?
IMD च्या ताज्या अंदाजानुसार देशात यावर्षी सुमारे 78 सेंटीमीटर पाऊस पडू शकतो. हे प्रमाण दीर्घकालीन सरासरीपेक्षा जवळपास 10 टक्क्यांनी कमी आहे. याआधी एप्रिलमध्ये करण्यात आलेल्या अंदाजात 80 सेंटीमीटर पावसाची शक्यता व्यक्त करण्यात आली होती. मात्र आता पर्जन्यमानाचा अंदाज कमी करण्यात आला आहे.
काही राज्यांमध्ये पावसाची तूट संभवते
जून महिन्यात मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, बिहार आणि झारखंडमध्ये सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता हवामान विभागाने वर्तवली आहे. तर महाराष्ट्र, राजस्थान आणि गुजरातच्या काही भागांमध्ये पावसाचे प्रमाण साधारण सरासरीच्या आसपास राहू शकते.
कृषी क्षेत्रासाठी वाढती चिंता
देशातील पावसावर अवलंबून असलेल्या शेतीसाठी हा अंदाज महत्त्वाचा मानला जात आहे. मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, विदर्भ, झारखंड, ओडिशा, तेलंगणा तसेच उत्तर प्रदेश आणि बिहारच्या काही भागांचा समावेश असलेल्या मान्सूनच्या मुख्य पट्ट्यात अपेक्षेपेक्षा कमी पाऊस पडू शकतो. या भागांतील बहुतांश शेती पावसावर अवलंबून असल्याने खरीप हंगामावर त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
सर्वसामान्यांवरही होऊ शकतो परिणाम
देशातील वार्षिक पर्जन्यमानापैकी जवळपास 75 टक्के पाऊस मान्सूनच्या काळात पडतो. शेती, सिंचन, पिण्याचे पाणी आणि वीज निर्मिती यासाठी हा पाऊस अत्यंत महत्त्वाचा असतो. पावसात घट झाल्यास कृषी उत्पादन कमी होण्याची शक्यता असून त्याचा परिणाम भाजीपाला, कडधान्ये आणि अन्नधान्यांच्या किमतींवर दिसू शकतो. ग्रामीण भागातील उत्पन्नावरही परिणाम होऊन ग्राहक खर्चात घट होण्याची शक्यता आहे. तसेच पाणीसाठे कमी राहिल्यास जलसंकट निर्माण होऊ शकते. दुसरीकडे, वाढत्या उष्णतेमुळे वीजेच्या वापरात वाढ होऊन ऊर्जा व्यवस्थेवर अतिरिक्त ताण येऊ शकतो.
गेल्या वर्षी मान्सून वेळेआधी दाखल झाला होता
मागील वर्षी मान्सून 24 मे रोजी केरळमध्ये पोहोचला होता, म्हणजेच तो नेहमीच्या वेळेपेक्षा 8 दिवस आधी दाखल झाला होता. साधारणपणे जूनच्या दुसऱ्या आठवड्यात तो महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश आणि छत्तीसगडमध्ये पोहोचतो. मुंबईत मान्सूनचे आगमन साधारण 11 जूनच्या आसपास होते, तर जुलैच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत तो देशभर पसरतो.
हेही वाचा – Weather Update : मुंबईसह उपनगरात सलग तीन दिवस पावसाची हजेरी; कोकणासह इतर भागासाठी हवामान विभागाचा मोठा इशारा
‘एल निनो’चा प्रभाव मान्सूनवर भारी
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, यंदाच्या मान्सूनवर ‘एल निनो’चा प्रभाव स्पष्टपणे दिसून येत आहे. समुद्राच्या पृष्ठभागावरील तापमानात होणारी असामान्य वाढ वाऱ्यांच्या प्रवाहात बदल घडवून आणते. त्यामुळे जगभरातील पावसाचे चक्र प्रभावित होते. काही भागांमध्ये दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होते, तर काही ठिकाणी अतिवृष्टीचा धोका वाढतो. यंदा जूनमध्ये एल निनोचा प्रभाव अधिक जाणवण्याची शक्यता असून जुलै आणि ऑगस्टमध्येही त्याचा परिणाम कायम राहू शकतो. त्यामुळे मान्सूनची गती, पर्जन्यमान आणि त्याचा शेतीसह अर्थव्यवस्थेवर होणारा परिणाम याकडे देशभराचे लक्ष लागले आहे.
