पुणे: निसर्गाचा लहरीपणा सध्या महाराष्ट्राची अक्षरशः कसोटी पाहत आहे. एका बाजूला सूर्यनारायण आग ओकत असल्याने उन्हाच्या झळांनी अंगाची लाहीलाही होत आहे, तर दुसऱ्या बाजूला अचानक दाटून येणारे ढग आणि विजांच्या कडकडाटाने बळीराजाची चिंता वाढवली आहे. 'आगीतून फुफाट्यात' अशीच काहीशी अवस्था सध्या राज्यातील जनतेची झाली असून, विदर्भातील अमरावती आणि वर्धा जिल्ह्यांत पाऱ्याने चाळिशी ओलांडली आहे. उकाड्याने घामाच्या धारा वाहत असतानाच आता अवकाळी पावसाचा इशारा प्रशासनाने दिला आहे.
हवामानाच्या या विस्कळीतपणामागे अरबी समुद्र आणि दक्षिणेकडील वाऱ्यांचे गणित कारणीभूत आहे. दक्षिण कर्नाटक आणि परिसरावर चक्राकार वारे वाहत असून, मराठवाड्यापासून दक्षिण कर्नाटकापर्यंत हवेचा कमी दाबाचा पट्टा सक्रिय झाला आहे.
यामुळेच राज्यात उकाडा आणि वादळी पाऊस असा दुहेरी खेळ सुरू आहे. बुधवारी अमरावती आणि वर्ध्याने 40.0 अंश सेल्सिअस तापमानासह राज्यातील सर्वाधिक उष्ण शहरांचा विक्रम नोंदवला. तर दुसरीकडे, नाशिकच्या निफाडमध्ये 13.4 अंश सेल्सिअस एवढ्या नीचांकी तापमानाची नोंद झाली, जे राज्याच्या सरासरीच्या तुलनेत लक्षणीय घट दर्शवते.
उन्हाच्या तीव्र झळांमुळे दुपारच्या वेळी घराबाहेर पडणे आता सर्वसामान्यांसाठी तापदायक ठरू लागले आहे. विदर्भातील अकोल्यात 39.6 आणि परभणीत 39.3 अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद झाल्याने तेथील जनजीवन विस्कळीत झाले आहे. धुळे (38.8), मालेगाव (38.0), सोलापूर (38.6), ब्रह्मपुरी (38.8) आणि वाशीम (38.4) या जिल्ह्यांतही पारा 38 अंशांच्या पुढे सरकला आहे. उर्वरित महाराष्ट्रातही उष्णतेचा जोर कायम असून जळगाव 37.7, पुणे 37.0, सातारा 37.2 आणि सांगली 36.9 अंश तापमानाने होरपळत आहे. मुंबईतील सांताक्रूझमध्येही 36.6 अंश तापमानासह दमट हवामानाचा प्रभाव जाणवत आहे.
हवामान विभागाने दिलेल्या इशाऱ्यानुसार (येलो अलर्ट), आज 26 तारखेला कोकणातील ठाणे, मुंबई, रायगड आणि रत्नागिरी या जिल्ह्यांमध्ये उष्ण लाट आणि दमट हवामानाची शक्यता आहे. त्याच वेळी, दक्षिण मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भातील काही जिल्ह्यांमध्ये निसर्ग वेगळेच रूप धारण करेल. सिंधुदुर्ग, सातारा, सांगली, सोलापूर, बीड, धाराशिव, लातूर, नांदेड, यवतमाळ, चंद्रपूर आणि गडचिरोली या जिल्ह्यांत विजांच्या कडकडाटासह वादळी पावसाचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, राज्याचा एक भाग उष्म्याने होरपळणार आहे, तर दुसरा भाग वादळी वाऱ्याचा सामना करणार आहे.
राज्यातील तापमानाची सरासरी पाहिल्यास उत्तर महाराष्ट्रात किमान 13.4 ते 38.8 अंश सेल्सिअस, पश्चिम महाराष्ट्रात 19.8 ते 38.6 अंश सेल्सिअस, मराठवाड्यात 19.0 ते 39.3 अंश सेल्सिअस आणि विदर्भात 18.4 ते 40.0 अंश सेल्सिअस नोंद झाली आहे. कोकणात किमान तापमान 21.7 ते कमाल 36.6 अंशांपर्यंत आहे. अहिल्यानगरमध्ये किमान 18.4, कोल्हापुरात किमान 23.1, तर महाबळेश्वरमध्ये किमान 19.2 अंश तापमानाची नोंद झाली आहे. गडचिरोली (36.6), गोंदिया (37.5), नागपूर (37.6), भंडारा (37.0) आणि बुलडाणा (36.8) या जिल्ह्यांतही उन्हाचा चटका कायम आहे.
एकूणच, बदलत्या हवामानाचा हा बदल मानवी आरोग्यासाठी आणि शेतीसाठी आव्हानात्मक ठरत आहे. वाढत्या उष्णतेमुळे शरीरातील पाण्याची पातळी राखणे आणि अवकाळी पावसाच्या इशाऱ्यामुळे शेतीमालाची सुरक्षित साठवणूक करणे ही सध्याची मुख्य गरज बनली आहे. प्रशासनाने नागरिकांना दुपारच्या वेळी काळजी घेण्याचे आवाहन केले असून, हवामानातील या अनपेक्षित बदलांवर लक्ष ठेवण्यास सांगितले आहे.
