सोलापूर: 'ज्या मातीत भक्तीचा सुगंध दरवळतो, त्याच मातीने जेव्हा विकासाच्या नकाशावर प्रश्नचिन्ह उभे केले, तेव्हा प्रशासनाला नमते घ्यावे लागले.' महाराष्ट्र सरकारच्या महत्त्वाकांक्षी 'शक्तीपीठ महामार्ग' प्रकल्पाबाबत हीच भावना सध्या अधोरेखित होत आहे. राज्यातील प्रमुख तीर्थक्षेत्रांना एका सूत्रात गुंफणाऱ्या या महामार्गाच्या सुधारित आराखड्याला अखेर हिरवा कंदील मिळाला आहे. हा केवळ एका रस्त्याचा नकाशा बदललेला नाही, तर शेतकऱ्यांचा तीव्र विरोध आणि जमिनीच्या हक्कासाठी दिलेल्या लढ्याचा हा एक मोठा विजय मानला जात आहे. राजकीय हालचाली आणि जनभावनेचा आदर करत सरकारने महामार्गाच्या मूळ मार्गात लक्षणीय बदल केले असून, यामुळे कनेक्टिव्हिटीची संपूर्ण गणितेच बदलली आहेत.
प्रकल्पाच्या मूळ आराखड्याला ग्रामीण महाराष्ट्रातून, विशेषतः पश्चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यातून मोठा विरोध झाला होता. सुपीक जमिनीचे होणारे नुकसान आणि स्थानिकांचे विस्थापन टाळण्यासाठी 'सरकारने दोन पावले मागे' घेत मार्गाचे फेरनियोजन केले आहे.
या सुधारित वळणांमुळे महामार्ग आता अनेक नवीन गावांमधून जाणार आहे. विशेषतः सोलापूर जिल्ह्यासाठी हा महामार्ग परिवर्तनाचा केंद्रबिंदू ठरणार आहे. जिल्ह्यातील 33 गावे आता या हायवेच्या नकाशावर ठळकपणे उमटली आहेत. यामध्ये तरंगफळ, चांदपुरी, वैरागपूर, उंब्रवाडी, बोळाले, टोपळे, निमगाव, मलखंबी, जाखूर, नेवारे, नंदेरे, पेठे, अरण, बाडलकट, कंकवट, तुळशी, मोहोळनिव, शेटफळ, उपळाई बु. व उपळाई खु. (माढा शहराबाहेरून), विहिरवाडी, चव्हाणवाडी, यानगोटे, तळवडे, इंदवाडी, वेंग, सरजापूर, रतांजन, मुंगशी, निरवळक, रुई (तुळजापूर-बार्शी मार्गे), गोंडगाव आणि सुर्डी या गावांचा समावेश असून, या भागातील अर्थकारणाला नवी गती मिळण्याची शक्यता आहे.
या सुधारित आराखड्याचा सर्वात मोठा परिणाम तीर्थक्षेत्रांच्या अंतरावर झाला आहे. भक्ती आणि शक्तीचा संगम साधणाऱ्या या मार्गामुळे काही देवस्थाने आता महामार्गाच्या अधिक जवळ आली आहेत, तर काही महत्त्वाच्या ठिकाणांचे अंतर वाढले आहे. ज्या भाविकांना पंढरपूरच्या विठूरायाचे किंवा तुळजाभवानीचे दर्शन घ्यायचे आहे, त्यांना आता महामार्गावरून थोडे अधिक अंतर कापावे लागेल. तुळजाभवानी मंदिर 14 किलोमीटर, परळी वैजनाथ 11 किलोमीटर आणि पंढरपूरचे विठ्ठल मंदिर आता 25 किलोमीटर अंतरावर गेले आहे. कोल्हापूरची अंबाबाई (आठ किलोमीटर) आणि माहूरची रेणुकामाता (17 किलोमीटर) ही ठिकाणेही पूर्वीपेक्षा काहीशी लांबली आहेत.
मात्र, या 'रि-रुटिंग'चा मोठा फायदा अंबाजोगाईच्या योगेश्वरी देवीला झाला असून, हे मंदिर आता केवळ सहा किलोमीटरवर असेल. सर्वात लक्षणीय बदल म्हणजे आदमापूरचे बाळूमामा मंदिर आणि सिंधुदुर्गातील पत्रादेवी! ही दोन्ही स्थाने आता महामार्गापासून अवघ्या एक किमीच्या अंतरावर आल्याने भाविकांचा प्रवास वेगवान होणार आहे. तसेच नरसोबाची वाडी आणि जोतिबाचा डोंगरही आता केवळ सहा ते सात किलोमीटरच्या परिघात येणार आहेत. विकासाच्या या नवीन वळणांमुळे काही ठिकाणी प्रवासाचा वेळ वाढणार असला, तरी स्थानिक शेतकऱ्यांच्या हिताचे रक्षण झाल्याचे समाधान मोठे आहे.
'शक्तीपीठ महामार्ग' हा राज्याच्या आर्थिक आणि धार्मिक पर्यटनाला कलाटणी देणारा ठरणार यात शंका नाही. मात्र, सुधारित आराखड्यामुळे जमिनीच्या अधिग्रहणाचा पेच किती सुटतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. तांत्रिकदृष्ट्या हा महामार्ग आता अधिक सर्वसमावेशक करण्याचा प्रयत्न सरकारने केला आहे. 33 गावांतील शेतकऱ्यांचे सहकार्य आणि बदललेल्या अंतरामुळे प्रभावित होणारे पर्यटन या दोन्ही बाबींचा समतोल राखण्याचे मोठे आव्हान आता प्रशासनासमोर असेल. भविष्यात हा महामार्ग केवळ प्रवासाचे साधन न ठरता, ग्रामीण महाराष्ट्राच्या प्रगतीची 'जीवनवाहिनी' ठरेल, अशी अपेक्षा बाळगायला हरकत नाही.
हेही वाचा: Israel Iran War: 'आमची मोहीम अजून संपलेली नाही'; बेंजामिन नेतन्याहूंचा इराणला सज्जड इशारा
