Chhatrapati Shivaji Maharaj Jayanti 2026 Date: महाराष्ट्राच्या मातीला स्वाभिमानाचे आणि स्वातंत्र्याचे स्वप्न दाखवणाऱ्या आणि ते सत्यात उतरवणाऱ्या छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्मोत्सव अर्थात 'शिवजयंती' महाराष्ट्रात जल्लोषात साजरा केला जातो. हा केवळ एक सण नसून 'रयतेच्या राजा'च्या विचारांचा जागर करण्याचा ऐतिहासिक दिवस आहे. आजच्या काळातही महाराजांचे व्यवस्थापन कौशल्य आणि रयतेप्रती असलेली निष्ठा जगभरातील लोकांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.
शिवजयंतीची तारीख आणि तिथी
छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म 19 फेब्रुवारी 1630 रोजी शिवनेरी किल्ल्यावर झाला. महाराष्ट्र सरकारने ही तारीख अधिकृत जन्म तारीख म्हणून स्वीकारली आहे. त्यानुसार, 2026 मध्ये गुरुवार, 19 फेब्रुवारी रोजी राज्यभर शिवजयंती मोठ्या उत्साहात साजरी होईल. दुसरीकडे, हिंदू पंचांगाप्रमाणे महाराजांचा जन्म फाल्गुन वद्य तृतीया या तिथीला झाला होता. 2026 मध्ये ही तिथी शुक्रवार, 6 मार्च रोजी येत आहे. तारखेने असो वा तिथीने, महाराजांचे विचार अंगी बाणवणे हीच खरी शिवभक्ती आहे.
शून्यातून स्वराज्य आणि अष्टप्रधान व्यवस्थापन
महाराजांनी वयाच्या अवघ्या 15 व्या वर्षी रायरेश्वराच्या मंदिरात स्वराज्य स्थापनेची शपथ घेतली. त्यांनी केवळ लढाया जिंकल्या नाहीत, तर एक आदर्श प्रशासन व्यवस्था उभी केली. महाराजांना 'भारतीय नौदलाचे जनक' मानले जाते, कारण त्यांनी "ज्यापाशी आरमार, त्याचा समुद्र" हे सूत्र ओळखून सागरावर ताबा मिळवला. गनिमी काव्याचे तंत्र वापरून त्यांनी बलाढ्य शत्रूंना धूळ चारली. किल्ले संवर्धन आणि जलदुर्गांची निर्मिती ही त्यांच्या दूरदृष्टीची साक्ष आजही देत आहे.
हेही वाचा - Rohit Pawar : "ब्लॅक बॉक्स जळला कसा? आमच्यासाठी या विषयाला पूर्णविराम...", रोहित पवार विलिनीकरणावर स्पष्टच बोलले
शेतकरी आणि रयतेचे कैवारी
"रयतेच्या भाजीच्या देठालाही हात लावू नका," असा सक्त आदेश देणारे महाराज शेतकऱ्यांचे खरे कैवारी होते. दुष्काळात शेतसारा माफ करणे, पेरणीसाठी बी-बियाणे पुरवणे आणि शेतकऱ्यांना स्वावलंबी करणे, हे त्यांचे कृषी धोरण आजही आधुनिक प्रशासनासाठी आदर्श आहे. त्यांच्या स्वराज्यात जाती-धर्माच्या पलीकडे जाऊन प्रत्येक नागरिकाला सन्मानाने जगण्याचा अधिकार होता. शिवरायांच्या स्वराज्यात महिलांचा आदर हा सर्वोच्च स्थानी होता.
यंदाच्या शिवजयंतीचा संकल्प: वाचन आणि विवेक
आजच्या डिजिटल युगात केवळ घोषणा आणि मिरवणुका काढण्यापेक्षा महाराजांचे चरित्र वाचणे आणि ते जगणे गरजेचे आहे. बाबासाहेब पुरंदरे किंवा गजानन मेहेंदळे यांसारख्या अभ्यासकांनी लिहिलेले साधार शिवचरित्र वाचण्याचा संकल्प आपण केला पाहिजे. महाराजांचा 6 जून 1674 रोजी झालेला राज्याभिषेक आणि त्यांचे 'प्रतिपच्चंद्रलेखेव वर्धिष्णुर्विश्ववंदिता...' (स्वराज्याचा विस्तार चंद्राच्या कोरीप्रमाणे वाढत जावो)' हे ब्रीदवाक्य आजही आपल्याला प्रगतीचा मार्ग दाखवते. विवेक, धाडस आणि सामाजिक सलोखा ही शिवरायांची शिकवण आपण आचरणात आणली पाहिजे.
हेही वाचा - Harshwardhan Sapkal : 'भावना दुखावण्याचा हेतू नव्हता...'; वादग्रस्त वक्तव्यावर हर्षवर्धन सपकाळांनी मागितली शिवप्रेमींची माफी